Sách bài tập Địa lí 10

Giải Bài 14 trang 29 SBT Địa lí 10

Bài 9. Khí quyển. Các yếu tố khí hậu   Gợi ý trả lời

Đề bài

Dựa vào hình sau, hãy giải thích cơ chế hoạt động của gió fơn.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 29 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình vẽ cắt ngang một ngọn núi (trục tung là độ cao tính bằng mét: 0, 1000, 2000, 3000, 4000) minh hoạ hiện tượng gió fơn. Luồng gió thổi từ sườn phía tây (SƯỜN TÂY) lên đỉnh rồi xuống sườn phía đông (SƯỜN ĐÔNG). Ở sườn tây (sườn đón gió): tại chân núi nhiệt độ 22°C, lên đến khoảng 1000 m nhiệt độ còn 16°C, lên tới khoảng 2000 m hình thành mây gây mưa và nhiệt độ còn 10°C. Tại đỉnh núi (khoảng 2500 m) nhiệt độ 7°C. Ở sườn đông (sườn khuất gió, gió xuống núi): nhiệt độ tăng dần, khoảng 2000 m là 12°C, khoảng 1000 m là 22°C, xuống tới chân núi nhiệt độ lên 32°C. Hình có chú thích "Gió fơn".

Gợi ý trả lời

Cơ chế hoạt động của gió fơn (phơn)

Gió fơn là hiện tượng gió bị biến tính khi vượt qua một dãy núi: sang bên kia trở nên khô và nóng hơn. Dựa vào hình, có thể giải thích theo hai giai đoạn ứng với hai sườn núi:

a) Ở sườn đón gió (sườn tây — sườn ẩm):
- Khối khí mang hơi ẩm thổi từ biển (chân núi 22°C) bị núi chặn lại nên chuyển động đi lên. Càng lên cao áp suất càng giảm, không khí giãn nở và lạnh đi.
- Vì không khí còn ẩm nên nhiệt độ giảm chậm, theo gradient khí ẩm khoảng 0,6°C/100 m0{,}6°C/100\,m: từ 22°C22°C ở chân núi xuống còn 16°C16°C ở độ cao 1000 m1000\,m, còn 10°C10°C ở 2000 m2000\,m.
- Lên cao, hơi nước gặp lạnh ngưng tụ tạo thành mây và gây mưa ở sườn tây (bắt đầu từ khoảng 2000 m2000\,m). Khi lên tới đỉnh núi (≈2500 m\approx 2500\,m) nhiệt độ chỉ còn 7°C7°C và khối khí hầu như đã trút hết hơi ẩm, trở nên khô.

b) Ở sườn khuất gió (sườn đông — sườn khô):
- Sau khi vượt đỉnh, khối khí (lúc này đã khô) chuyển động đi xuống. Càng xuống thấp áp suất càng tăng, không khí bị nén lại nên nóng lên.
- Vì không khí đã khô nên nhiệt độ tăng nhanh, theo gradient khí khô khoảng 1°C/100 m1°C/100\,m: từ 7°C7°C ở đỉnh tăng lên 12°C12°C ở 2000 m2000\,m, 22°C22°C ở 1000 m1000\,m và tới 32°C32°C ở chân núi sườn đông.

c) Kết quả:
- Cùng ở chân núi nhưng sườn đông (32°C32°C) nóng hơn sườn tây (22°C22°C) tới 32−22=10°C32 - 22 = 10°C, đồng thời rất khô. Đó chính là gió fơn — gió khô nóng ở sườn khuất gió.
- Nguyên nhân cốt lõi của sự chênh lệch: sườn tây không khí ẩm nên lạnh đi chậm (0,6°C/100 m0{,}6°C/100\,m) và gây mưa, mất ẩm; sườn đông không khí khô nên nóng lên nhanh (1°C/100 m1°C/100\,m).

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.