Giải Bài 14 trang 29 SBT Địa lí 10
Đề bài
Dựa vào hình sau, hãy giải thích cơ chế hoạt động của gió fơn.
Hình vẽ cắt ngang một ngọn núi (trục tung là độ cao tính bằng mét: 0, 1000, 2000, 3000, 4000) minh hoạ hiện tượng gió fơn. Luồng gió thổi từ sườn phía tây (SƯỜN TÂY) lên đỉnh rồi xuống sườn phía đông (SƯỜN ĐÔNG). Ở sườn tây (sườn đón gió): tại chân núi nhiệt độ 22°C, lên đến khoảng 1000 m nhiệt độ còn 16°C, lên tới khoảng 2000 m hình thành mây gây mưa và nhiệt độ còn 10°C. Tại đỉnh núi (khoảng 2500 m) nhiệt độ 7°C. Ở sườn đông (sườn khuất gió, gió xuống núi): nhiệt độ tăng dần, khoảng 2000 m là 12°C, khoảng 1000 m là 22°C, xuống tới chân núi nhiệt độ lên 32°C. Hình có chú thích "Gió fơn".
Gợi ý trả lời
Cơ chế hoạt động của gió fơn (phơn)
Gió fơn là hiện tượng gió bị biến tính khi vượt qua một dãy núi: sang bên kia trở nên khô và nóng hơn. Dựa vào hình, có thể giải thích theo hai giai đoạn ứng với hai sườn núi:
a) Ở sườn đón gió (sườn tây — sườn ẩm):
- Khối khí mang hơi ẩm thổi từ biển (chân núi 22°C) bị núi chặn lại nên chuyển động đi lên. Càng lên cao áp suất càng giảm, không khí giãn nở và lạnh đi.
- Vì không khí còn ẩm nên nhiệt độ giảm chậm, theo gradient khí ẩm khoảng : từ ở chân núi xuống còn ở độ cao , còn ở .
- Lên cao, hơi nước gặp lạnh ngưng tụ tạo thành mây và gây mưa ở sườn tây (bắt đầu từ khoảng ). Khi lên tới đỉnh núi () nhiệt độ chỉ còn và khối khí hầu như đã trút hết hơi ẩm, trở nên khô.
b) Ở sườn khuất gió (sườn đông — sườn khô):
- Sau khi vượt đỉnh, khối khí (lúc này đã khô) chuyển động đi xuống. Càng xuống thấp áp suất càng tăng, không khí bị nén lại nên nóng lên.
- Vì không khí đã khô nên nhiệt độ tăng nhanh, theo gradient khí khô khoảng : từ ở đỉnh tăng lên ở , ở và tới ở chân núi sườn đông.
c) Kết quả:
- Cùng ở chân núi nhưng sườn đông () nóng hơn sườn tây () tới , đồng thời rất khô. Đó chính là gió fơn — gió khô nóng ở sườn khuất gió.
- Nguyên nhân cốt lõi của sự chênh lệch: sườn tây không khí ẩm nên lạnh đi chậm () và gây mưa, mất ẩm; sườn đông không khí khô nên nóng lên nhanh ().
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.