Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Hoạt động trang 15 Chuyên đề Vật lí 11

Bài 2. Cường độ trường hấp dẫn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Từ khái niệm cường độ trường hấp dẫn, hãy rút ra biểu thức tính cường độ trường hấp dẫn tại một điểm bên ngoài quả cầu đối với các vật có dạng hình cầu đồng chất và nêu đơn vị của cường độ trường hấp dẫn.

Lời giải

a) Thiết lập biểu thức cường độ trường hấp dẫn bên ngoài quả cầu đồng chất

Theo định nghĩa, cường độ trường hấp dẫn g⃗\vec{g} tại một điểm được đo bằng lực hấp dẫn tác dụng lên một đơn vị khối lượng đặt tại điểm đó:

g⃗=F⃗m\vec{g} = \dfrac{\vec{F}}{m}

trong đó F⃗\vec{F} là lực hấp dẫn tác dụng lên vật thử có khối lượng mm đặt tại điểm xét.

Xét một vật hình cầu đồng chất khối lượng MM. Khi tính lực hấp dẫn do một quả cầu đồng chất gây ra cho một vật đặt bên ngoài nó, quả cầu tương đương với một chất điểm có toàn bộ khối lượng MM đặt tại tâm. Do đó, lực hấp dẫn tác dụng lên vật thử khối lượng mm đặt tại điểm cách tâm quả cầu một khoảng rr (với rr lớn hơn bán kính quả cầu) là:

F=GMmr2F = \dfrac{G M m}{r^2}

với G=6,67⋅10−11 N·m2/kg2G = 6{,}67 \cdot 10^{-11}\ \text{N·m}^2/\text{kg}^2 là hằng số hấp dẫn.

Thay vào định nghĩa, ta được độ lớn cường độ trường hấp dẫn tại điểm bên ngoài quả cầu:

g=Fm=GMm/r2m=GMr2g = \dfrac{F}{m} = \dfrac{G M m / r^2}{m} = \dfrac{G M}{r^2}

Vậy:

 g=GMr2 \boxed{\,g = \dfrac{G M}{r^2}\,}

Trong đó:
- MM: khối lượng của vật hình cầu đồng chất (kg),
- rr: khoảng cách từ tâm quả cầu đến điểm xét (r≥Rr \ge R, với RR là bán kính quả cầu) (m).

Vectơ g⃗\vec{g} có phương trùng với đường nối điểm xét với tâm quả cầu và có chiều hướng vào tâm.

b) Đơn vị của cường độ trường hấp dẫn

Từ g=Fmg = \dfrac{F}{m}, đơn vị của cường độ trường hấp dẫn trong hệ SI là niutơn trên kilôgam (N/kg).

Vì theo định luật II Newton 1 N/kg=1 m/s21\ \text{N/kg} = 1\ \text{m/s}^2, nên cường độ trường hấp dẫn cũng có thể biểu thị bằng mét trên giây bình phương (m/s²); về bản chất nó chính là gia tốc rơi tự do tại điểm đó.

Đáp số

g=GMr2g = \dfrac{GM}{r^2} (đpcm)Đơn vị: N/kg (hay m/s²)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.