Chuyên đề học tập Toán 12

Giải Bài 2.7 trang 42 Chuyên đề Toán 12

Bài 5. Ứng dụng đạo hàm để giải quyết một số bài toán tối ưu trong thực tiễn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Người ta muốn kéo một đường dây điện từ nhà máy điện đặt tại điểm AA đến một hòn đảo nhỏ CC. Biết rằng nhà máy điện nằm sát bờ biển, bờ biển được coi là thẳng, khoảng cách CBCB từ hòn đảo CC đến bờ biển là 1 km, khoảng cách giữa hai điểm AA và BB là 4 km. Mỗi kilômét dây điện nếu đặt ngầm dưới nước sẽ mất 5 000 USD, còn nếu đặt ngầm
... dưới đất sẽ mất 3 000 USD. Người ta dự định kéo dây điện ngầm dưới đất từ điểm AA đến một điểm SS trên bờ biển, nằm giữa AA và BB, sau đó chạy ngầm dưới nước từ điểm SS đến hòn đảo CC (H.2.18). Tìm vị trí của điểm SS sao cho chi phí kéo đường dây điện là nhỏ nhất.

Lời giải

Thiết lập biến số và hàm chi phí.

Đặt BS=xBS = x (km), với 0≤x≤40 \le x \le 4. Khi đó:

- Đoạn đặt ngầm dưới đất: SA=4−xSA = 4 - x (km), chi phí 3 0003\,000 USD/km.
- Đoạn đặt ngầm dưới nước: tam giác CBSCBS vuông tại BB nên
SC=BS2+BC2=x2+1 (km),SC = \sqrt{BS^2 + BC^2} = \sqrt{x^2 + 1}\ \text{(km)},
chi phí 5 0005\,000 USD/km.

Tổng chi phí (đơn vị USD) là hàm số
f(x)=3 000 (4−x)+5 000 x2+1,x∈[0;4].f(x) = 3\,000\,(4 - x) + 5\,000\,\sqrt{x^2 + 1}, \qquad x \in [0; 4].

Tìm giá trị nhỏ nhất bằng đạo hàm.

Ta có
f′(x)=−3 000+5 000⋅xx2+1.f'(x) = -3\,000 + 5\,000\cdot\frac{x}{\sqrt{x^2 + 1}}.

Cho f′(x)=0f'(x) = 0:
5 000⋅xx2+1=3 000  ⇔  5x=3x2+1    (x>0).5\,000\cdot\frac{x}{\sqrt{x^2 + 1}} = 3\,000 \;\Leftrightarrow\; 5x = 3\sqrt{x^2 + 1}\;\;(x>0).

Bình phương hai vế:
25x2=9(x2+1)  ⇔  16x2=9  ⇔  x2=916  ⇔  x=34 (vì x>0).25x^2 = 9(x^2 + 1) \;\Leftrightarrow\; 16x^2 = 9 \;\Leftrightarrow\; x^2 = \frac{9}{16} \;\Leftrightarrow\; x = \frac{3}{4}\ \text{(vì } x>0).

Lập bảng biến thiên / so sánh giá trị.

Với x<34x < \dfrac{3}{4} thì f′(x)<0f'(x) < 0; với x>34x > \dfrac{3}{4} thì f′(x)>0f'(x) > 0, nên x=34x = \dfrac{3}{4} là điểm cực tiểu và là điểm đạt giá trị nhỏ nhất trên [0;4][0; 4].

Giá trị nhỏ nhất:
f ⁣(34)=3 000(4−34)+5 000916+1=3 000⋅134+5 000⋅54=9 750+6 250=16 000 (USD).f\!\left(\tfrac{3}{4}\right) = 3\,000\left(4 - \tfrac{3}{4}\right) + 5\,000\sqrt{\tfrac{9}{16} + 1} = 3\,000\cdot\tfrac{13}{4} + 5\,000\cdot\tfrac{5}{4} = 9\,750 + 6\,250 = 16\,000\ \text{(USD)}.

So sánh với hai đầu mút để chắc chắn: f(0)=17 000f(0) = 17\,000 USD, f(4)=5 00017≈20 616f(4) = 5\,000\sqrt{17} \approx 20\,616 USD, đều lớn hơn 16 00016\,000 USD.

Kết luận. Điểm SS phải đặt sao cho BS=34 km=0,75 kmBS = \dfrac{3}{4}\,\text{km} = 0{,}75\,\text{km} (tức cách AA một đoạn SA=3,25 kmSA = 3{,}25\,\text{km}). Khi đó chi phí kéo đường dây điện nhỏ nhất là 16 00016\,000 USD.

Đáp số

BS=34 km=0,75 kmBS = \dfrac{3}{4}\,\text{km} = 0{,}75\,\text{km} (cách AA là 3,253{,}25 km); chi phí nhỏ nhất 16 00016\,000 USD

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.