Chuyên đề học tập Toán 12

Giải Bài 2.6 trang 42 Chuyên đề Toán 12

Bài 5. Ứng dụng đạo hàm để giải quyết một số bài toán tối ưu trong thực tiễn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một cửa sổ có dạng phía dưới là hình chữ nhật, phía trên là nửa hình tròn có đường kính bằng chiều rộng của hình chữ nhật (H.2.17). Biết độ dài mép ngoài của cửa sổ, phần sát tường (kể cả phần nửa đường tròn phía trên) là 10 m. Hãy tính các kích thước của hình chữ nhật để cửa sổ có diện tích lớn nhất (kết quả làm tròn đến chữ số thập phân thứ hai của mét).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 42 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 2.17: Một cửa sổ, phần dưới là hình chữ nhật, phần trên là nửa hình tròn có đường kính bằng chiều rộng của hình chữ nhật.

Lời giải

Thiết lập bài toán.

Gọi chiều rộng của hình chữ nhật là 2x2x (m) với x>0x>0. Vì đường kính nửa hình tròn phía trên bằng chiều rộng của hình chữ nhật nên bán kính nửa hình tròn là xx (m). Gọi chiều cao của hình chữ nhật là yy (m), y>0y>0.

Điều kiện về mép ngoài (chu vi phần sát tường).

Mép ngoài của cửa sổ gồm: đáy dưới hình chữ nhật (2x2x), hai cạnh bên (2y2y) và nửa đường tròn phía trên (cung dài πx\pi x). Do đó:
2x+2y+πx=10.2x + 2y + \pi x = 10.
Suy ra:
y=10−2x−πx2=10−(2+π)x2.y = \frac{10 - 2x - \pi x}{2} = \frac{10 - (2+\pi)x}{2}.
Điều kiện y>0y>0 cho 0<x<102+π0 < x < \dfrac{10}{2+\pi}.

Hàm diện tích.

Diện tích cửa sổ bằng diện tích hình chữ nhật cộng diện tích nửa hình tròn:
S=2x⋅y+12πx2.S = 2x\cdot y + \frac{1}{2}\pi x^2.
Thay yy vào:
S(x)=2x⋅10−(2+π)x2+12πx2=10x−(2+π)x2+π2x2.S(x) = 2x\cdot\frac{10-(2+\pi)x}{2} + \frac{1}{2}\pi x^2 = 10x - (2+\pi)x^2 + \frac{\pi}{2}x^2.
Rút gọn:
S(x)=10x−2x2−π2x2=10x−(2+π2)x2.S(x) = 10x - 2x^2 - \frac{\pi}{2}x^2 = 10x - \left(2+\frac{\pi}{2}\right)x^2.

Tìm giá trị lớn nhất.

Đạo hàm:
S′(x)=10−(4+π)x.S'(x) = 10 - \left(4+\pi\right)x.
S′(x)=0  ⟺  x=104+π.S'(x) = 0 \iff x = \frac{10}{4+\pi}.
Vì S′′(x)=−(4+π)<0S''(x) = -(4+\pi) < 0 nên SS đạt giá trị lớn nhất tại x=104+πx = \dfrac{10}{4+\pi}.

Tính các kích thước.

- Bán kính: x=104+π≈1,4003x = \dfrac{10}{4+\pi} \approx 1{,}4003 (m).
- Chiều rộng hình chữ nhật:
2x=204+π≈2,80 (m).2x = \frac{20}{4+\pi} \approx 2{,}80 \text{ (m)}.
- Chiều cao hình chữ nhật:
y=10−(2+π)x2=12(10−(2+π)⋅104+π)=12⋅10⋅24+π=104+π≈1,40 (m).y = \frac{10-(2+\pi)x}{2} = \frac{1}{2}\left(10 - (2+\pi)\cdot\frac{10}{4+\pi}\right) = \frac{1}{2}\cdot\frac{10\cdot 2}{4+\pi} = \frac{10}{4+\pi} \approx 1{,}40 \text{ (m)}.

(Nhận xét: khi diện tích lớn nhất thì chiều cao hình chữ nhật đúng bằng bán kính nửa hình tròn, tức y=xy = x.)

Kết luận. Để cửa sổ có diện tích lớn nhất, hình chữ nhật có chiều rộng 204+π≈2,80\dfrac{20}{4+\pi} \approx 2{,}80 m và chiều cao 104+π≈1,40\dfrac{10}{4+\pi} \approx 1{,}40 m.

Đáp số

Chiều rộng hình chữ nhật ≈ 2,80 mChiều cao hình chữ nhật ≈ 1,40 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.