Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Hoạt động 3 trang 34 Chuyên đề Toán 10

Bài 4. Nhị thức Newton   Đã kiểm chéo

Đề bài

Tính chất của các số CnkC_n^k

a) Quan sát ba dòng đầu, hoàn thành tiếp hai dòng cuối theo mẫu:
(a+b)1=a+b=C10a+C11b(a+b)^1 = a+b = C_1^0 a + C_1^1 b
(a+b)2=a2+2ab+b2=C20a2+C21ab+C22b2(a+b)^2 = a^2 + 2ab + b^2 = C_2^0 a^2 + C_2^1 ab + C_2^2 b^2
(a+b)3=a3+3a2b+3ab2+b3=C30a3+C31a2b+C32ab2+C33b3(a+b)^3 = a^3 + 3a^2 b + 3ab^2 + b^3 = C_3^0 a^3 + C_3^1 a^2 b + C_3^2 ab^2 + C_3^3 b^3
(a+b)4=a4+4a3b+6a2b2+4ab3+b4=…(a+b)^4 = a^4 + 4a^3 b + 6a^2 b^2 + 4ab^3 + b^4 = \ldots
(a+b)5=a5+5a4b+10a3b2+10a2b3+5ab4+b5=…(a+b)^5 = a^5 + 5a^4 b + 10a^3 b^2 + 10a^2 b^3 + 5ab^4 + b^5 = \ldots
Nhận xét rằng các hệ số khai triển của hai số hạng cách đều số hạng đầu và số hạng cuối luôn bằng nhau. Hãy so sánh, chẳng hạn, C41C_4^1 và C43C_4^3, C52C_5^2 và C53C_5^3. Từ đó hãy dự đoán hệ thức giữa CnkC_n^k và Cnn−kC_n^{n-k} (0≤k≤n)(0 \le k \le n).

b) Dựa vào kết quả của HĐ3a, ta có thể viết những hàng đầu của tam giác Pascal dưới dạng:
(a+b)0(a+b)^0: C00C_0^0
(a+b)1(a+b)^1: C10C11C_1^0 \quad C_1^1
(a+b)2(a+b)^2: C20C21C22C_2^0 \quad C_2^1 \quad C_2^2
(a+b)3(a+b)^3: C30C31C32C33C_3^0 \quad C_3^1 \quad C_3^2 \quad C_3^3
(a+b)4(a+b)^4: C40C41C42C43C44C_4^0 \quad C_4^1 \quad C_4^2 \quad C_4^3 \quad C_4^4
(a+b)5(a+b)^5: C50C51C52C53C54C55C_5^0 \quad C_5^1 \quad C_5^2 \quad C_5^3 \quad C_5^4 \quad C_5^5
Từ tính chất của tam giác Pascal, hãy so sánh C10+C11C_1^0 + C_1^1 và C21C_2^1, C20+C21C_2^0 + C_2^1 và C31C_3^1,... Từ đó hãy dự đoán hệ thức giữa Cn−1k−1+Cn−1kC_{n-1}^{k-1} + C_{n-1}^k và CnkC_n^k.

Lời giải

a) Hoàn thành hai dòng cuối và dự đoán hệ thức giữa CnkC_n^k và Cnn−kC_n^{n-k}

Viết các hệ số của hai dòng cuối theo mẫu (hệ số của an−kbka^{n-k}b^k chính là CnkC_n^k):

(a+b)4=a4+4a3b+6a2b2+4ab3+b4=C40a4+C41a3b+C42a2b2+C43ab3+C44b4(a+b)^4 = a^4 + 4a^3b + 6a^2b^2 + 4ab^3 + b^4 = C_4^0 a^4 + C_4^1 a^3 b + C_4^2 a^2 b^2 + C_4^3 ab^3 + C_4^4 b^4

(a+b)5=a5+5a4b+10a3b2+10a2b3+5ab4+b5=C50a5+C51a4b+C52a3b2+C53a2b3+C54ab4+C55b5(a+b)^5 = a^5 + 5a^4b + 10a^3b^2 + 10a^2b^3 + 5ab^4 + b^5 = C_5^0 a^5 + C_5^1 a^4 b + C_5^2 a^3 b^2 + C_5^3 a^2 b^3 + C_5^4 ab^4 + C_5^5 b^5

So sánh các cặp hệ số đề bài nêu:

∙\bullet C41=4C_4^1 = 4 và C43=4C_4^3 = 4, do đó C41=C43C_4^1 = C_4^3.

∙\bullet C52=10C_5^2 = 10 và C53=10C_5^3 = 10, do đó C52=C53C_5^2 = C_5^3.

Nhận thấy ở cả hai cặp, chỉ số dưới cộng với chỉ số trên còn lại đúng bằng chỉ số trên tổng: 1+3=41 + 3 = 4 và 2+3=52 + 3 = 5. Từ đó dự đoán hệ thức:

Cnk=Cnn−k(0≤k≤n).C_n^k = C_n^{n-k} \quad (0 \le k \le n).

b) Dự đoán hệ thức giữa Cn−1k−1+Cn−1kC_{n-1}^{k-1} + C_{n-1}^k và CnkC_n^k

So sánh các tổng mà đề bài nêu (mỗi số ở một hàng của tam giác Pascal bằng tổng hai số đứng ngay phía trên nó ở hàng trước):

∙\bullet C10+C11=1+1=2C_1^0 + C_1^1 = 1 + 1 = 2, mà C21=2C_2^1 = 2. Vậy C10+C11=C21C_1^0 + C_1^1 = C_2^1.

∙\bullet C20+C21=1+2=3C_2^0 + C_2^1 = 1 + 2 = 3, mà C31=3C_3^1 = 3. Vậy C20+C21=C31C_2^0 + C_2^1 = C_3^1.

(Kiểm tra thêm: C31+C32=3+3=6=C42C_3^1 + C_3^2 = 3 + 3 = 6 = C_4^2 — đúng.)

Quan sát quy luật: hai số hạng ở hàng n−1n-1 có chỉ số trên là k−1k-1 và kk, khi cộng lại cho số ở hàng nn với chỉ số trên kk. Từ đó dự đoán hệ thức:

Cn−1k−1+Cn−1k=Cnk(1≤k≤n−1).C_{n-1}^{k-1} + C_{n-1}^k = C_n^k \quad (1 \le k \le n-1).

Đáp số

Cnk=Cnn−kC_n^k = C_n^{n-k} (với 0≤k≤n0 \le k \le n)Cn−1k−1+Cn−1k=CnkC_{n-1}^{k-1} + C_{n-1}^k = C_n^k (với 1≤k≤n−11 \le k \le n-1)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.