Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Hoạt động 2 trang 33 Chuyên đề Toán 10

Nhị thức Newton   Đã kiểm

Đề bài

Tam giác Pascal

Viết các hệ số của khai triển (a+b)n(a+b)^n với một số giá trị đầu tiên của nn, trong bảng tam giác sau đây, gọi là tam giác Pascal

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 33 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng tam giác Pascal các hệ số khai triển (a+b)n(a+b)^n:
(a+b)0(a+b)^0: 1
(a+b)1(a+b)^1: 1 1
(a+b)2(a+b)^2: 1 2 1
(a+b)3(a+b)^3: 1 3 3 1
(a+b)4(a+b)^4: 1 4 6 4 1
(a+b)5(a+b)^5: 1 5 10 10 5 1
Mỗi số bằng tổng của hai số ở ngay phía trên nó (ví dụ: 1+1=2, 1+2=3, 1+3=4, 3+3=6).

Lời giải

Nhận xét quy luật tam giác Pascal

Kí hiệu CnkC_n^k là hệ số của an−kbka^{n-k}b^k trong khai triển (a+b)n(a+b)^n. Hàng thứ nn của tam giác Pascal gồm các hệ số:

Cn0, Cn1, Cn2, …, Cnn.C_n^0,\ C_n^1,\ C_n^2,\ \ldots,\ C_n^n.

a) Quy luật hình thành các số

Quan sát bảng, ta thấy:

- Hai số ở hai đầu mỗi hàng đều bằng 11, tức Cn0=Cnn=1C_n^0 = C_n^n = 1.
- Mỗi số ở phía trong bằng tổng của hai số đứng ngay phía trên nó ở hàng liền trước (chẳng hạn 1+1=21+1=2, 1+2=31+2=3, 3+3=63+3=6).

Viết dưới dạng tổ hợp, quy luật đó chính là hệ thức:

Cnk=Cn−1k−1+Cn−1k(1≤k≤n−1).C_n^k = C_{n-1}^{k-1} + C_{n-1}^k \qquad (1 \le k \le n-1).

b) Chứng minh hệ thức

Ta tính trực tiếp vế phải:

Cn−1k−1+Cn−1k=(n−1)!(k−1)! (n−k)!+(n−1)!k! (n−1−k)!.C_{n-1}^{k-1} + C_{n-1}^k = \frac{(n-1)!}{(k-1)!\,(n-k)!} + \frac{(n-1)!}{k!\,(n-1-k)!}.

Quy đồng về mẫu số chung k! (n−k)!k!\,(n-k)!:

=(n−1)!⋅kk! (n−k)!+(n−1)!⋅(n−k)k! (n−k)!=(n−1)! [ k+(n−k) ]k! (n−k)!.= \frac{(n-1)!\cdot k}{k!\,(n-k)!} + \frac{(n-1)!\cdot(n-k)}{k!\,(n-k)!} = \frac{(n-1)!\,[\,k+(n-k)\,]}{k!\,(n-k)!}.

=(n−1)!⋅nk! (n−k)!=n!k! (n−k)!=Cnk(đpcm).= \frac{(n-1)!\cdot n}{k!\,(n-k)!} = \frac{n!}{k!\,(n-k)!} = C_n^k \qquad (\text{đpcm}).

c) Viết hàng tiếp theo của tam giác (n=6n=6)

Áp dụng hệ thức vừa chứng minh vào hàng n=5n=5 là 1  5  10  10  5  11\;5\;10\;10\;5\;1:

1,1+5=6,5+10=15,10+10=20,10+5=15,5+1=6,1.1,\quad 1+5=6,\quad 5+10=15,\quad 10+10=20,\quad 10+5=15,\quad 5+1=6,\quad 1.

Vậy hàng n=6n=6 là:

1615201561.1\quad 6\quad 15\quad 20\quad 15\quad 6\quad 1.

Kiểm tra lại bằng tổng các hệ số: 1+6+15+20+15+6+1=64=261+6+15+20+15+6+1 = 64 = 2^6 (đúng, vì ∑k=0nCnk=2n\sum_{k=0}^{n} C_n^k = 2^n).

Đáp số

Cnk=Cn−1k−1+Cn−1kC_n^k = C_{n-1}^{k-1} + C_{n-1}^k (đpcm)Hàng n=6n=6: 16152015611\quad 6\quad 15\quad 20\quad 15\quad 6\quad 1

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.