Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Câu hỏi trang 35 Chuyên đề Toán 10

Bài 4. Nhị thức Newton   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy chứng minh các công thức trên bằng cách sử dụng công thức tính số các tổ hợp.

Lời giải

Các công thức cần chứng minh là khai triển của (a+b)4(a+b)^4 và (a+b)5(a+b)^5 với các hệ số viết dưới dạng số tổ hợp. Ý tưởng chung: khi nhân các thừa số (a+b)(a+b) với nhau, mỗi số hạng của khai triển được tạo thành bằng cách từ mỗi thừa số (a+b)(a+b) ta chọn ra aa hoặc bb rồi nhân lại. Số hạng chứa an−kbka^{n-k}b^k xuất hiện khi ta chọn bb từ đúng kk thừa số (và chọn aa từ n−kn-k thừa số còn lại). Số cách chọn ra kk thừa số (trong nn thừa số) để lấy bb chính là số tổ hợp CnkC_n^k. Vậy hệ số của an−kbka^{n-k}b^k bằng CnkC_n^k.

a) Chứng minh công thức khai triển (a+b)4(a+b)^4.

Ta có
(a+b)4=(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)⏟4 thừa số.(a+b)^4 = \underbrace{(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)}_{4\text{ thừa số}}.
Số hạng chứa a4−kbka^{4-k}b^k nhận được khi lấy bb từ kk trong 44 thừa số, lấy aa từ 4−k4-k thừa số còn lại; số cách là C4kC_4^k. Do đó hệ số của a4−kbka^{4-k}b^k bằng C4kC_4^k, với k=0,1,2,3,4k=0,1,2,3,4. Suy ra
(a+b)4=C40a4+C41a3b+C42a2b2+C43ab3+C44b4.(a+b)^4 = C_4^0 a^4 + C_4^1 a^3 b + C_4^2 a^2 b^2 + C_4^3 a b^3 + C_4^4 b^4.
Sử dụng công thức Cnk=n!k! (n−k)!C_n^k=\dfrac{n!}{k!\,(n-k)!} để tính các hệ số:
C40=1,C41=4!1! 3!=4,C42=4!2! 2!=6,C43=4!3! 1!=4,C44=1.C_4^0=1,\quad C_4^1=\frac{4!}{1!\,3!}=4,\quad C_4^2=\frac{4!}{2!\,2!}=6,\quad C_4^3=\frac{4!}{3!\,1!}=4,\quad C_4^4=1.
Vậy
(a+b)4=a4+4a3b+6a2b2+4ab3+b4,(a+b)^4 = a^4 + 4a^3 b + 6a^2 b^2 + 4a b^3 + b^4,
đúng bằng công thức đã nêu (đpcm).

b) Chứng minh công thức khai triển (a+b)5(a+b)^5.

Tương tự,
(a+b)5=(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)⏟5 thừa số.(a+b)^5 = \underbrace{(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)}_{5\text{ thừa số}}.
Số hạng chứa a5−kbka^{5-k}b^k nhận được khi lấy bb từ kk trong 55 thừa số; số cách là C5kC_5^k. Do đó hệ số của a5−kbka^{5-k}b^k bằng C5kC_5^k, với k=0,1,2,3,4,5k=0,1,2,3,4,5. Suy ra
(a+b)5=C50a5+C51a4b+C52a3b2+C53a2b3+C54ab4+C55b5.(a+b)^5 = C_5^0 a^5 + C_5^1 a^4 b + C_5^2 a^3 b^2 + C_5^3 a^2 b^3 + C_5^4 a b^4 + C_5^5 b^5.
Tính các hệ số:
C50=1,C51=5!1! 4!=5,C52=5!2! 3!=10,C53=5!3! 2!=10,C54=5!4! 1!=5,C55=1.C_5^0=1,\quad C_5^1=\frac{5!}{1!\,4!}=5,\quad C_5^2=\frac{5!}{2!\,3!}=10,\quad C_5^3=\frac{5!}{3!\,2!}=10,\quad C_5^4=\frac{5!}{4!\,1!}=5,\quad C_5^5=1.
Vậy
(a+b)5=a5+5a4b+10a3b2+10a2b3+5ab4+b5,(a+b)^5 = a^5 + 5a^4 b + 10a^3 b^2 + 10a^2 b^3 + 5a b^4 + b^5,
đúng bằng công thức đã nêu (đpcm).

Nhận xét. Hệ số của an−kbka^{n-k}b^k trong khai triển (a+b)n(a+b)^n luôn bằng CnkC_n^k, và do tính đối xứng Cnk=Cnn−kC_n^k = C_n^{n-k} nên dãy hệ số đọc xuôi hay ngược đều như nhau (1,4,6,4,11,4,6,4,1 và 1,5,10,10,5,11,5,10,10,5,1).

Đáp số

đpcmđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.