Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Bài 1.26 trang 24 Chuyên đề Toán 10

Bài tập cuối Chương I   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một con ngựa giá 204 đồng (đơn vị tiền cổ). Có ba người muốn mua nhưng mỗi người không đủ tiền mua.

Người thứ nhất nói với hai người kia: "Mỗi anh cho tôi vay một nửa số tiền của mình thì tôi đủ tiền mua ngựa";

Người thứ hai nói: "Mỗi anh cho tôi vay một phần ba số tiền của mình, tôi sẽ mua được ngựa";

Người thứ ba lại nói: "Chỉ cần mỗi anh cho tôi vay một phần tư số tiền của mình thì con ngựa sẽ là của tôi".

Hỏi mỗi người có bao nhiêu tiền?

Lời giải

Lập hệ phương trình

Gọi số tiền của người thứ nhất, thứ hai, thứ ba lần lượt là x, y, zx,\,y,\,z (đồng, với x,y,z>0x,y,z>0).

- Người thứ nhất được mỗi người kia cho vay một nửa số tiền của họ thì đủ 204204 đồng:
x+12y+12z=204.x+\dfrac{1}{2}y+\dfrac{1}{2}z=204.
- Người thứ hai được mỗi người kia cho vay một phần ba số tiền của họ thì đủ:
13x+y+13z=204.\dfrac{1}{3}x+y+\dfrac{1}{3}z=204.
- Người thứ ba được mỗi người kia cho vay một phần tư số tiền của họ thì đủ:
14x+14y+z=204.\dfrac{1}{4}x+\dfrac{1}{4}y+z=204.

Khử mẫu (nhân hai vế lần lượt với 2, 3, 42,\,3,\,4) ta được hệ ba phương trình bậc nhất ba ẩn:
{2x+y+z=408(1)x+3y+z=612(2)x+y+4z=816(3)\begin{cases}2x+y+z=408 &(1)\\ x+3y+z=612 &(2)\\ x+y+4z=816 &(3)\end{cases}

Giải hệ bằng phương pháp khử dần ẩn (Gauss)

Lấy (1)−(2)(1)-(2):
(2x+y+z)−(x+3y+z)=408−612 ⇒ x−2y=−204 ⇒ x=2y−204.(4)(2x+y+z)-(x+3y+z)=408-612\ \Rightarrow\ x-2y=-204\ \Rightarrow\ x=2y-204.\quad(4)

Lấy (1)−(3)(1)-(3):
(2x+y+z)−(x+y+4z)=408−816 ⇒ x−3z=−408.(5)(2x+y+z)-(x+y+4z)=408-816\ \Rightarrow\ x-3z=-408.\quad(5)

Từ (1)(1) rút z=408−2x−yz=408-2x-y, thay vào (3)(3):
x+y+4(408−2x−y)=816 ⇒ −7x−3y+1632=816 ⇒ 7x+3y=816.(6)x+y+4(408-2x-y)=816\ \Rightarrow\ -7x-3y+1632=816\ \Rightarrow\ 7x+3y=816.\quad(6)

Thay (4)(4) vào (6)(6):
7(2y−204)+3y=816 ⇒ 14y−1428+3y=816 ⇒ 17y=2244 ⇒ y=132.7(2y-204)+3y=816\ \Rightarrow\ 14y-1428+3y=816\ \Rightarrow\ 17y=2244\ \Rightarrow\ y=132.

Suy ra
x=2⋅132−204=60,z=408−2⋅60−132=156.x=2\cdot132-204=60,\qquad z=408-2\cdot60-132=156.

Kiểm tra lại đáp số

- Người 1: 60+12⋅132+12⋅156=60+66+78=204.60+\dfrac{1}{2}\cdot132+\dfrac{1}{2}\cdot156=60+66+78=204. ✓
- Người 2: 13⋅60+132+13⋅156=20+132+52=204.\dfrac{1}{3}\cdot60+132+\dfrac{1}{3}\cdot156=20+132+52=204. ✓
- Người 3: 14⋅60+14⋅132+156=15+33+156=204.\dfrac{1}{4}\cdot60+\dfrac{1}{4}\cdot132+156=15+33+156=204. ✓

Cả ba điều kiện đều thỏa mãn, và mỗi người đều có ít hơn 204204 đồng nên không ai tự mua được ngựa (phù hợp đề bài).

Kết luận: Người thứ nhất có 6060 đồng, người thứ hai có 132132 đồng, người thứ ba có 156156 đồng.

Đáp số

Người thứ nhất: 60 đồng; người thứ hai: 132 đồng; người thứ ba: 156 đồng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.