Chuyên đề học tập Ngữ văn 11

Giải Câu 3 trang 53 Chuyên đề Ngữ văn 11

Chuyên đề 2. Tìm hiểu ngôn ngữ trong đời sống xã hội hiện đại   Gợi ý trả lời

Đề bài

Phân tích một số trường hợp cho thấy một yếu tố mới của ngôn ngữ có thể được dùng phù hợp trong tình huống giao tiếp này nhưng không phù hợp trong tình huống giao tiếp khác.

Gợi ý trả lời

Mở đầu: Một yếu tố ngôn ngữ mới (từ ngữ mới, cách viết tắt, từ vay mượn, biểu tượng…) khi mới xuất hiện thường gắn với một phạm vi giao tiếp hẹp. Vì vậy nó có thể rất phù hợp, tự nhiên trong tình huống giao tiếp này nhưng lại thiếu chuẩn mực, gây khó hiểu hoặc không trang trọng trong tình huống khác. Tính phù hợp của yếu tố mới luôn phụ thuộc vào nhân vật giao tiếp, hoàn cảnh giao tiếp (thân mật hay trang trọng) và mục đích giao tiếp. Có thể phân tích một số trường hợp sau:

a) Các từ viết tắt, tiếng lóng mạng (teencode) kiểu *"ko, k, j, bik, cmnr, u là trời"*…
- *Phù hợp:* trong tin nhắn, bình luận, trò chuyện giữa bạn bè cùng lứa trên mạng xã hội. Ở đó người nói và người nghe cùng độ tuổi, quan hệ thân mật, mục đích trao đổi nhanh, vui vẻ → từ ngữ này tạo sự gần gũi, tiết kiệm thời gian, thể hiện phong cách trẻ trung.
- *Không phù hợp:* trong một lá đơn, bài kiểm tra, email gửi thầy cô hay văn bản hành chính. Hoàn cảnh ở đây trang trọng, người nhận ở vai trên hoặc là cơ quan → dùng teencode sẽ bị coi là thiếu nghiêm túc, thiếu tôn trọng, thậm chí người đọc không hiểu.

b) Từ ngữ mới vay mượn tiếng nước ngoài kiểu *"deadline, pass, order, review, meeting, OK"*…
- *Phù hợp:* trong môi trường công sở, học tập, sinh hoạt chuyên môn nơi mọi người đã quen dùng → giúp diễn đạt nhanh, đúng sắc thái, đôi khi chưa có từ thuần Việt tương đương gọn gàng.
- *Không phù hợp:* khi nói với ông bà, người lớn tuổi ở quê hoặc viết một văn bản tiếng Việt chuẩn mực. Người nghe không biết ngoại ngữ sẽ không hiểu; trong văn bản trang trọng việc lạm dụng từ mượn làm mất sự trong sáng của tiếng Việt.

c) Các từ ngữ mới mang tính trào lưu, "hot trend" kiểu *"chữa lành, flex, chốt đơn, mãi mận, trà xanh"*…
- *Phù hợp:* trong giao tiếp đời thường, trên báo mạng giải trí, trong quảng cáo hướng tới giới trẻ → tạo sự dí dỏm, bắt kịp xu hướng, gây ấn tượng.
- *Không phù hợp:* trong một bài nghị luận, báo cáo khoa học, bản tin thời sự chính thống. Ngữ cảnh đòi hỏi tính chính xác, khách quan, lâu bền; còn các từ trào lưu lại mơ hồ về nghĩa và nhanh lỗi thời.

d) Biểu tượng cảm xúc, kí hiệu, viết hoa/kéo dài chữ kiểu *":)), ❤️, hihi, đẹp quáaaa"*…
- *Phù hợp:* trong trò chuyện thân mật qua tin nhắn, mạng xã hội → bù đắp cho việc thiếu ngữ điệu, nét mặt, giúp bộc lộ tình cảm, thái độ.
- *Không phù hợp:* trong văn bản in ấn, tài liệu học thuật, thư từ công việc → phá vỡ tính nghiêm túc, chuẩn mực của văn bản viết.

Kết luận: Qua các trường hợp trên có thể thấy không có yếu tố ngôn ngữ mới nào "phù hợp" hay "không phù hợp" một cách tuyệt đối. Sự phù hợp được quyết định bởi tình huống giao tiếp cụ thể: thân mật thì chấp nhận cái mới, linh hoạt; trang trọng thì đòi hỏi sự chuẩn mực, trong sáng. Người sử dụng ngôn ngữ cần ý thức lựa chọn từ ngữ đúng người, đúng hoàn cảnh, đúng mục đích thì giao tiếp mới đạt hiệu quả.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.