Chuyên đề học tập Ngữ văn 11

Giải Câu 2 trang 53 Chuyên đề Ngữ văn 11

Chuyên đề 2. Tìm hiểu ngôn ngữ trong đời sống xã hội hiện đại   Gợi ý trả lời

Đề bài

Cho biết các yếu tố cơ bản của một tình huống giao tiếp có ảnh hưởng đến việc lựa chọn từ ngữ.

Gợi ý trả lời

Một tình huống giao tiếp bao giờ cũng gắn với những yếu tố (nhân tố) giao tiếp cơ bản; chính các yếu tố này chi phối, ảnh hưởng trực tiếp đến việc lựa chọn và sử dụng từ ngữ của người nói, người viết. Có thể kể ra các yếu tố cơ bản sau:

a) Nhân vật giao tiếp (ai nói/viết với ai)

Đây là yếu tố quan trọng hàng đầu. Mối quan hệ giữa các nhân vật giao tiếp (thân – sơ, trên – dưới, ngang hàng), tuổi tác, vị thế xã hội, nghề nghiệp, trình độ, giới tính… quyết định cách xưng hô và cách chọn từ. Ví dụ: nói với người lớn tuổi, bề trên thì dùng từ ngữ trang trọng, lễ phép (dạ, thưa, kính mong…); nói với bạn bè thân thiết thì dùng từ ngữ thân mật, suồng sã (cậu – tớ, mày – tao…).

b) Nội dung giao tiếp (nói/viết về cái gì)

Đề tài, nội dung của cuộc giao tiếp đòi hỏi vốn từ tương ứng. Bàn về khoa học, chính trị, pháp luật… phải dùng nhiều thuật ngữ, từ ngữ chính xác, khái quát; trò chuyện về đời sống sinh hoạt hằng ngày thì dùng từ ngữ thông thường, giản dị.

c) Hoàn cảnh giao tiếp (nói/viết ở đâu, khi nào – gồm hoàn cảnh rộng và hoàn cảnh hẹp)

Không gian, thời gian, tính chất của tình huống (trang trọng hay thân mật, nghi thức hay không nghi thức) ảnh hưởng mạnh đến việc lựa chọn từ ngữ. Trong hội nghị, lễ nghi, văn bản hành chính… phải dùng từ ngữ trang trọng, chuẩn mực; trong sinh hoạt gia đình, bạn bè thì có thể dùng khẩu ngữ, từ ngữ địa phương, tiếng lóng.

d) Mục đích giao tiếp (nói/viết để làm gì)

Giao tiếp nhằm mục đích gì (thông báo, thuyết phục, bộc lộ tình cảm, yêu cầu, bày tỏ thái độ…) sẽ chi phối việc chọn từ. Muốn thuyết phục thì dùng từ ngữ giàu sức biểu cảm, lập luận; muốn thông tin khách quan thì dùng từ ngữ chính xác, trung tính.

đ) Phương tiện và cách thức giao tiếp (nói/viết bằng cách nào)

Giao tiếp bằng hình thức nói hay viết, trực tiếp hay gián tiếp cũng tác động đến việc dùng từ: ngôn ngữ nói thường tự nhiên, có thể lặp, có khẩu ngữ; ngôn ngữ viết đòi hỏi từ ngữ được chọn lọc, gọt giũa, chặt chẽ hơn.

Kết luận: Người giao tiếp giỏi là người biết căn cứ vào các yếu tố trên để lựa chọn từ ngữ cho phù hợp, bảo đảm giao tiếp đạt hiệu quả cao nhất.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.