Giải Câu 1 trang 56 Chuyên đề Ngữ văn 11
Đề bài
NGỮ LIỆU: … đời và tình người. Tiếng nói ta cũng phải giàu theo. Trên cái cơ sở cũ vốn đã phong phú của ngôn ngữ, nay ta phải dậy cái vốn đó lên nữa mà đầu tư nó vào thời đại. Quần chúng lao động sản xuất và chiến đấu để bảo vệ sự sản xuất, sản xuất chiến đấu tới đâu, lại đóng góp thêm tới mức đó vào kho tàng tiếng nói. Phía người làm nghề văn, càng phải đẩy mạnh và nâng cao lao động nghệ thuật, càng phải góp nhiều. Muốn hay không muốn, ngôn ngữ chung của chúng ta rồi sẽ là một triệu phú.
Ta không sợ nghèo, bàn nghèo nữa. Mà nay ta lại lo về cái sự giàu, cái sự đã giàu và đang giàu thêm mãi về cả chữ dùng, về cả cách nói của ngôn ngữ Việt Nam. Làm thế nào để cứ giàu có mãi hơn lên, mà càng giàu lại càng đẹp. Nói một cách khác: bằng lòng và gắng sức cho thành một người giàu có vô kể trong sự phồn vinh chung của tiếng Việt Nam. Nhưng hết sức chống lại mọi thứ "trọc phú" trong đời sống ngôn ngữ ta. Giàu có, mà không vẩn đục – vẩn về tư duy, đục về mĩ lí.
(Tạp chí Văn học, số 3, 1966, tr. 21, 25 – 27)
Tình yêu tiếng Việt của Nguyễn Tuân được thể hiện như thế nào qua văn bản Về tiếng ta?
Gợi ý trả lời
Phân tích tình yêu tiếng Việt của Nguyễn Tuân qua văn bản *Về tiếng ta*:
Qua đoạn trích, tình yêu tha thiết và sâu sắc của Nguyễn Tuân đối với tiếng Việt được thể hiện trên nhiều phương diện:
a) Niềm tự hào về sự giàu đẹp và sức sống của tiếng Việt:
- Nguyễn Tuân khẳng định tiếng Việt vốn đã có "cái cơ sở cũ vốn đã phong phú", là một ngôn ngữ giàu có, đẹp đẽ. Ông tin tưởng ngôn ngữ chung của dân tộc "rồi sẽ là một triệu phú" — một cách nói hình ảnh đầy tự hào về sự giàu có vô tận của tiếng ta.
- Ông nhìn tiếng Việt như một thực thể sống, không ngừng lớn lên cùng đời sống dân tộc: "sản xuất chiến đấu tới đâu, lại đóng góp thêm tới mức đó vào kho tàng tiếng nói". Tiếng nói gắn liền với "đời và tình người", giàu lên theo cuộc sống của nhân dân.
b) Ý thức trách nhiệm giữ gìn, bồi đắp và phát triển tiếng Việt:
- Tình yêu của Nguyễn Tuân không chỉ là cảm xúc mà còn là thái độ hành động: phải "dậy cái vốn đó lên nữa", phải "đầu tư nó vào thời đại", làm cho tiếng Việt "cứ giàu có mãi hơn lên, mà càng giàu lại càng đẹp".
- Ông đặc biệt đề cao vai trò, trách nhiệm của người làm nghề văn: "càng phải đẩy mạnh và nâng cao lao động nghệ thuật, càng phải góp nhiều". Đây là ý thức của một nghệ sĩ ngôn từ luôn trân trọng, dày công với từng chữ dùng, cách nói.
c) Tình yêu gắn với sự trong sáng, chuẩn mực và thẩm mĩ của tiếng Việt:
- Nguyễn Tuân mong tiếng Việt vừa giàu vừa đẹp, nhưng "giàu có, mà không vẩn đục — vẩn về tư duy, đục về mĩ lí". Ông yêu tiếng Việt một cách có chuẩn mực: giàu phải đi liền với sự trong sáng về tư duy và vẻ đẹp thẩm mĩ.
- Ông kiên quyết "hết sức chống lại mọi thứ 'trọc phú' trong đời sống ngôn ngữ" — tức là chống lối dùng tiếng Việt phô trương, rỗng tuếch, thiếu văn hóa. Tình yêu tiếng Việt vì thế còn là thái độ bảo vệ sự thanh cao, tinh tế của tiếng mẹ đẻ.
d) Tình yêu thể hiện qua chính cách viết tài hoa, độc đáo:
- Bản thân văn bản là một minh chứng sống động cho tình yêu tiếng Việt: Nguyễn Tuân dùng những hình ảnh so sánh mới lạ ("triệu phú", "trọc phú"), lối diễn đạt uyển chuyển, giàu chất tạo hình và cảm xúc. Chính sự chăm chút, sáng tạo trong từng câu chữ đã cho thấy một người nghệ sĩ nâng niu, trân trọng tiếng Việt đến mức nào.
Kết luận: Qua *Về tiếng ta*, Nguyễn Tuân hiện lên là một nhà văn yêu tiếng Việt thiết tha và sâu sắc: tự hào về sự giàu đẹp của tiếng ta, ý thức rõ trách nhiệm giữ gìn — bồi đắp — phát triển, đồng thời luôn hướng tới sự trong sáng, chuẩn mực và vẻ đẹp thẩm mĩ của ngôn ngữ dân tộc. Tình yêu ấy vừa được bộc lộ trực tiếp qua tư tưởng, vừa thấm trong chính nghệ thuật ngôn từ tài hoa của ông.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.