Chuyên đề học tập Ngữ văn 11

Giải Bài 4 trang 48 Chuyên đề Ngữ văn 11

Chuyên đề 2. Tìm hiểu ngôn ngữ trong đời sống xã hội hiện đại — II. Luyện tập, vận dụng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Trao đổi nhóm để nhận xét, đánh giá kết quả được tổng hợp ở bài tập 3 dựa vào các gợi ý sau:

a. Từ ngữ mới xuất hiện nhiều nhất trong lĩnh vực nào? Vì sao?

b. Những từ ngữ nào ảnh hưởng tích cực, những từ ngữ nào ảnh hưởng tiêu cực đến việc sử dụng tiếng Việt trong mỗi lĩnh vực?

c. Những từ ngữ nào được vay mượn từ các ngôn ngữ khác, những từ ngữ nào được cấu tạo từ các yếu tố của tiếng Việt? So sánh về tỉ lệ xuất hiện của hai nhóm từ ngữ giữa các lĩnh vực.

d. Bạn có dự đoán gì về xu hướng sử dụng yếu tố mới của ngôn ngữ ở từng lĩnh vực trong tương lai?

Gợi ý trả lời

a. Từ ngữ mới xuất hiện nhiều nhất trong lĩnh vực nào? Vì sao?

Qua kết quả tổng hợp ở bài tập 3, từ ngữ mới xuất hiện nhiều nhất trong lĩnh vực khoa học – công nghệ (đặc biệt là công nghệ thông tin, mạng xã hội, viễn thông). Ví dụ: *livestream, streamer, hot trend, check-in, review, deadline, seeding, flash sale, AI, chatbot, app, selfie, hashtag…*

*Vì sao:*
- Đây là lĩnh vực phát triển nhanh nhất, liên tục xuất hiện sự vật, hiện tượng, thiết bị, dịch vụ mới mà tiếng Việt chưa có sẵn từ để gọi tên → phải tạo mới hoặc vay mượn.
- Lĩnh vực này gắn chặt với đời sống giới trẻ và truyền thông – mạng xã hội, nơi ngôn ngữ lan truyền cực nhanh, số lượng người dùng đông, tần suất giao tiếp cao.
- Quá trình hội nhập, toàn cầu hoá khiến các khái niệm công nghệ của nước ngoài du nhập ồ ạt, kéo theo lớp từ ngữ mới đi kèm.

b. Những từ ngữ ảnh hưởng tích cực và tiêu cực đến việc sử dụng tiếng Việt trong mỗi lĩnh vực

*Ảnh hưởng tích cực:* những từ ngữ giúp định danh chính xác, ngắn gọn những khái niệm mới mà tiếng Việt chưa có, làm giàu thêm vốn từ, bắt kịp sự phát triển của xã hội. Ví dụ: *internet, website, vắc-xin, biến thể, trực tuyến (online), thương mại điện tử, học trực tuyến, số hoá*… Nhiều từ đã được Việt hoá về âm và chính tả, dùng ổn định, trang trọng.

*Ảnh hưởng tiêu cực:* những từ ngữ lạm dụng tiếng nước ngoài khi tiếng Việt đã có từ tương đương, cách viết tắt, biến dạng, pha trộn tuỳ tiện, dùng sai hoàn cảnh giao tiếp. Ví dụ: *sử dụng "OK, sorry, nice, pro, fail" thay cho từ thuần Việt; viết "ko, dc, j, bít, thik"; chêm xen nửa Tây nửa ta "gửi file cho sếp confirm"*… Những từ này làm mất sự trong sáng của tiếng Việt, gây khó hiểu, thiếu chuẩn mực, nhất là trong văn bản trang trọng.

*Nhận xét theo lĩnh vực:* lĩnh vực khoa học – công nghệ và giải trí – mạng xã hội có nhiều từ ngữ tiêu cực (lạm dụng, biến dạng) nhất; lĩnh vực y tế, giáo dục, kinh tế – hành chính thì từ ngữ mới phần lớn mang tính tích cực vì được chuẩn hoá, dùng trong văn bản chính thống.

c. Từ vay mượn và từ cấu tạo từ yếu tố tiếng Việt – so sánh tỉ lệ giữa các lĩnh vực

*Từ ngữ vay mượn từ ngôn ngữ khác* (chủ yếu tiếng Anh, một số gốc Hán): *livestream, streamer, review, deadline, app, AI, email, online, shipper, combo, vlog, fan, idol…*

*Từ ngữ cấu tạo từ yếu tố tiếng Việt* (ghép, chuyển nghĩa, tạo nghĩa mới cho từ sẵn có): *trực tuyến, mạng xã hội, điện toán đám mây, thương mại điện tử, phủ sóng, bão giá, sốt đất, chốt đơn, nhà sáng tạo nội dung, cộng đồng mạng…*

*So sánh tỉ lệ:*
- Lĩnh vực công nghệ – giải trí – mạng xã hội: tỉ lệ từ vay mượn rất cao (phần lớn giữ nguyên dạng tiếng Anh), từ thuần Việt chiếm phần nhỏ.
- Lĩnh vực kinh tế, y tế, giáo dục, hành chính: tỉ lệ cân bằng hơn hoặc từ cấu tạo từ yếu tố tiếng Việt chiếm ưu thế, vì cần dùng trong văn bản chính thức nên ưu tiên dịch, Việt hoá (*trực tuyến, số hoá, giãn cách, tầm soát, tiêm chủng…*).
→ Kết luận: lĩnh vực càng gần công nghệ và giới trẻ, tỉ lệ vay mượn nguyên dạng càng lớn; lĩnh vực càng mang tính chính thống, tỉ lệ từ cấu tạo nội bộ tiếng Việt càng cao.

d. Dự đoán xu hướng sử dụng yếu tố mới của ngôn ngữ ở từng lĩnh vực trong tương lai

- Công nghệ – mạng xã hội – giải trí: tiếp tục là "đầu nguồn" tạo và du nhập từ mới, tốc độ nhanh; nhiều từ vay mượn sẽ dần được Việt hoá về âm, chính tả hoặc có từ dịch tương đương thay thế; những từ "mốt" nhất thời sẽ nhanh chóng mất đi, chỉ từ có giá trị định danh mới tồn tại lâu dài.
- Kinh tế – hành chính – giáo dục – y tế: xu hướng chuẩn hoá và Việt hoá mạnh hơn, ưu tiên từ ngữ trong sáng, chính xác, hạn chế vay mượn nguyên dạng.
- Nhìn chung: số lượng yếu tố ngôn ngữ mới sẽ còn tăng cùng sự phát triển xã hội; tiếng Việt vẫn giữ vai trò chủ thể, tiếp nhận có chọn lọc, gạn lọc tự nhiên để giữ gìn sự trong sáng. Người dùng cần có ý thức dùng từ đúng chuẩn, đúng hoàn cảnh để vừa bắt kịp cái mới vừa bảo vệ bản sắc tiếng Việt.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.