Giải Bài 5 trang 49 Chuyên đề Ngữ văn 11
Đề bài
NGỮ LIỆU: Tiếng ta phải có những đổi mới, đó là điều tất yếu, vì đời sống tư tưởng và tình cảm ngày nay, nhất là trong lĩnh vực khoa học và kĩ thuật có nhiều cái mới. Tiếng ta phải phát triển. Tất cả vấn đề là làm sao đảm bảo sự phát triển này diễn ra một cách vững chắc trên cơ sở vốn cũ của tiếng ta, làm cho tiếng ta ngày thêm giàu, nhưng vẫn giữ được phong cách, bản sắc, tinh hoa của nó. Như vậy tức là giữ gìn sự trong sáng của tiếng ta.
(Phạm Văn Đồng, Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, in trong Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, Sđd, tr. 37 – 38)
Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi:
a. Bạn suy nghĩ như thế nào về ý kiến trên?
b. Việc giữ gìn sự trong sáng của ngôn ngữ là vấn đề đặt ra đối với riêng tiếng Việt hay là vấn đề của nhiều ngôn ngữ? Vì sao bạn nghĩ như vậy?
Gợi ý trả lời
NGỮ LIỆU: Ý kiến của Phạm Văn Đồng trong đoạn trích *Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt* — tiếng Việt phải đổi mới, phải phát triển, nhưng sự phát triển ấy phải diễn ra vững chắc trên cơ sở vốn cũ, làm cho tiếng ta thêm giàu mà vẫn giữ được phong cách, bản sắc, tinh hoa; đó chính là giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.
a. Suy nghĩ về ý kiến trên
- Ý kiến là hoàn toàn đúng đắn và có tính biện chứng. Tác giả không đặt "đổi mới" và "giữ gìn" thành hai mặt đối lập loại trừ nhau, mà gắn kết chúng trong một quan hệ thống nhất: ngôn ngữ phải phát triển, nhưng phát triển mà không đánh mất chính mình.
- Vì sao đổi mới là tất yếu: Ngôn ngữ là phương tiện của tư duy và giao tiếp, nó phải vận động theo đời sống. Khi đời sống tư tưởng, tình cảm, nhất là khoa học – kĩ thuật, xuất hiện nhiều cái mới (khái niệm mới, sự vật mới), tiếng Việt buộc phải bổ sung vốn từ, cách diễn đạt mới để đáp ứng. Nếu đứng yên, ngôn ngữ sẽ nghèo nàn, không theo kịp nhu cầu nhận thức và giao tiếp của xã hội hiện đại.
- Vì sao phải trên cơ sở vốn cũ, giữ bản sắc: Sự phát triển phải "vững chắc", tức là kế thừa, phát huy những gì tinh hoa đã có (hệ thống ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp, phong cách riêng của tiếng Việt), chứ không phải vay mượn, lai căng, pha tạp tùy tiện làm hỏng chuẩn mực và làm mờ bản sắc dân tộc. Giàu lên mà vẫn trong sáng — đó mới là phát triển lành mạnh.
- Liên hệ thực tế: Ý kiến vẫn còn nguyên giá trị thời sự. Trước làn sóng từ ngữ nước ngoài, tiếng lóng mạng, cách viết tắt, viết sai chính tả tràn lan hiện nay, mỗi người cần tiếp thu cái mới một cách có chọn lọc, dùng tiếng Việt chuẩn mực, đúng và hay, vừa làm giàu vừa giữ gìn sự trong sáng của tiếng ta.
→ Tóm lại: Đây là một quan điểm khoa học, đúng đắn: phát triển và giữ gìn không mâu thuẫn mà bổ sung cho nhau; giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt chính là vừa làm cho nó giàu đẹp, hiện đại, vừa bảo tồn bản sắc, tinh hoa của nó.
b. Giữ gìn sự trong sáng của ngôn ngữ là vấn đề riêng của tiếng Việt hay của nhiều ngôn ngữ?
- Đây là vấn đề chung của nhiều ngôn ngữ trên thế giới, không phải của riêng tiếng Việt.
- Vì sao:
- Mọi ngôn ngữ sống đều luôn vận động, biến đổi và chịu tác động của tiếp xúc ngôn ngữ, của toàn cầu hóa, của sự phát triển như vũ bão của khoa học – công nghệ và truyền thông. Vì thế ngôn ngữ nào cũng phải đối mặt với nguy cơ pha tạp, vay mượn thái quá, lai căng, mất chuẩn mực.
- Mỗi ngôn ngữ đều gắn với một dân tộc và là một thành tố cốt lõi của bản sắc, văn hóa dân tộc đó. Giữ gìn sự trong sáng của tiếng mẹ đẻ cũng là giữ gìn bản sắc văn hóa, nên quốc gia nào cũng coi trọng việc chuẩn hóa và bảo vệ ngôn ngữ dân tộc mình (ban hành chính sách ngôn ngữ, quy định chính tả, chuẩn hóa thuật ngữ, có cơ quan bảo vệ tiếng nói…).
- Thực tế nhiều nước (như Pháp, Nga, Trung Quốc, Nhật Bản…) đều có những biện pháp bảo vệ ngôn ngữ dân tộc trước sự xâm nhập ồ ạt của tiếng nước ngoài. Điều đó cho thấy đây là mối quan tâm có tính phổ quát.
→ Tóm lại: Giữ gìn sự trong sáng của ngôn ngữ là vấn đề đặt ra đối với nhiều ngôn ngữ, bởi mọi ngôn ngữ đều biến đổi và đều là bản sắc của một dân tộc; đối với tiếng Việt, đây càng là nhiệm vụ quan trọng của mỗi người Việt Nam.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.