Giải Câu hỏi trang 28 Chuyên đề Ngữ văn 10
Đề bài
Tính chất nghiên cứu của bài viết đã được thể hiện như thế nào qua sự đánh giá tổng hợp về giá trị tác phẩm?
(văn bản: Hình tượng sen trong ca dao Việt Nam (bài viết nghiên cứu được dùng làm ngữ liệu))
Gợi ý trả lời
Câu hỏi: Tính chất nghiên cứu của bài viết *Hình tượng sen trong ca dao Việt Nam* được thể hiện như thế nào qua sự đánh giá tổng hợp về giá trị tác phẩm?
Một bài viết mang tính chất nghiên cứu không chỉ miêu tả, kể lại đối tượng mà phải khảo sát, phân tích rồi đi đến những nhận định, đánh giá có tính khái quát, tổng hợp về giá trị của đối tượng ấy. Ở phần đánh giá tổng hợp về hình tượng sen trong ca dao, tính chất nghiên cứu được bộc lộ qua các điểm sau:
a) Khái quát, tổng hợp từ nhiều dẫn chứng đã khảo sát
- Người viết không dừng lại ở từng câu ca dao riêng lẻ mà gom các kết quả phân tích thành những nhận định chung về vị trí, ý nghĩa của hình tượng sen trong kho tàng ca dao. Đây là thao tác tư duy từ cái cụ thể đi đến cái khái quát — đặc trưng của hoạt động nghiên cứu.
- Lời đánh giá được rút ra trên cơ sở cứ liệu đã dẫn và phân tích ở các phần trước, chứ không phải cảm nhận chủ quan, tùy tiện; vì vậy kết luận có độ tin cậy và sức thuyết phục.
b) Đánh giá giá trị tác phẩm trên nhiều phương diện (nội dung – nghệ thuật – văn hóa)
- *Về nội dung – thẩm mĩ:* khẳng định sen là biểu tượng đẹp, kết tinh vẻ đẹp tâm hồn, phẩm chất của con người Việt Nam (thanh cao, trong sạch: “gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”).
- *Về nghệ thuật:* chỉ ra cách nhân dân sử dụng hình ảnh sen như một biểu tượng giàu sức gợi, mang tính ước lệ – tượng trưng quen thuộc của ca dao.
- *Về văn hóa:* đặt hình tượng sen trong đời sống tinh thần, trong truyền thống và bản sắc dân tộc.
→ Việc nhìn nhận giá trị tác phẩm một cách toàn diện, đa chiều như vậy chính là biểu hiện của cái nhìn nghiên cứu, khác với lối bình tán một chiều.
c) Đánh giá khách quan, có lí lẽ và bằng chứng
- Mỗi nhận định tổng hợp đều đi liền với lí lẽ và dẫn chứng (các câu ca dao) để chứng minh, bảo đảm tính khoa học, chặt chẽ.
- Thái độ người viết khách quan, chừng mực, dùng ngôn ngữ nghị luận – khoa học (nhận định, lí giải, khái quát) chứ không sa vào cảm xúc cá nhân.
d) Hướng tới kết luận có ý nghĩa khái quát
- Từ việc đánh giá giá trị của hình tượng sen, bài viết nâng lên thành kết luận về vẻ đẹp tâm hồn, quan niệm thẩm mĩ và truyền thống văn hóa của dân tộc — tức là rút ra được ý nghĩa rộng hơn bản thân hình tượng. Khả năng khái quát thành vấn đề có tầm vóc như vậy thể hiện rõ tính chất nghiên cứu của bài viết.
Kết luận: Qua phần đánh giá tổng hợp, tính chất nghiên cứu của bài viết thể hiện ở chỗ: tác giả khái quát kết quả khảo sát thành những nhận định chung, đánh giá giá trị tác phẩm một cách toàn diện (nội dung – nghệ thuật – văn hóa), lập luận khách quan, có lí lẽ và bằng chứng, và hướng tới những kết luận khái quát, giàu ý nghĩa về tâm hồn, bản sắc dân tộc.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.