Giải Câu hỏi trang 28 Chuyên đề Ngữ văn 10
Đề bài
Việc đặt bài ca dao vào trong những tương quan khác nhau có thể giúp người viết khám phá được điều thú vị gì ở tác phẩm?
(văn bản: Hình tượng sen trong ca dao Việt Nam (bài viết nghiên cứu được dùng làm ngữ liệu))
Gợi ý trả lời
Trả lời câu hỏi (trang 29)
Trong bài nghiên cứu *Hình tượng sen trong ca dao Việt Nam*, người viết không xem xét bài ca dao một cách cô lập mà luôn đặt nó vào nhiều "tương quan" (quan hệ, bối cảnh) khác nhau. Chính cách làm này mở ra nhiều phát hiện thú vị về tác phẩm:
- a) Đặt trong tương quan với các bài ca dao khác cùng chủ đề (quan hệ với cả hệ thống): Khi so sánh hình tượng sen trong bài ca dao đang xét với hình tượng sen ở những bài ca dao khác, người viết nhận ra nét chung mang tính truyền thống (sen gắn với sự thanh cao, trong sạch) đồng thời phát hiện nét riêng, cái độc đáo của từng bài. Nhờ đó thấy được tính hệ thống của một mô-típ, biểu tượng quen thuộc trong kho tàng ca dao.
- b) Đặt trong tương quan với hiện thực đời sống và văn hóa dân gian: Gắn hình tượng sen với môi trường sống (đầm, bùn), với tâm lí, quan niệm thẩm mĩ và đạo lí của người lao động ("gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn"), người viết khám phá được lớp nghĩa biểu trưng: vẻ đẹp phẩm chất, nhân cách con người Việt Nam. Bài ca dao từ chỗ tả loài hoa trở thành lời gửi gắm về cách sống, cách làm người.
- c) Đặt trong tương quan giữa nội dung và hình thức nghệ thuật: Xem xét hình tượng sen trong mối liên hệ với các thủ pháp (ẩn dụ, điệp, cách sắp xếp hình ảnh, nhịp điệu…), người viết thấy được giá trị thẩm mĩ và cách thức mà ca dao tạo nghĩa, lí giải vì sao hình ảnh giản dị lại gợi được chiều sâu tư tưởng, tình cảm.
- d) Đặt trong tương quan với người đọc ở các thời đại: Khi liên hệ với cách tiếp nhận hôm nay, người viết nhận ra sức sống lâu bền và khả năng khơi gợi, bồi đắp tình cảm thẩm mĩ của bài ca dao đối với nhiều thế hệ.
Khái quát: Đặt bài ca dao vào những tương quan khác nhau giúp người viết soi chiếu tác phẩm từ nhiều phía, nhờ đó phát hiện vừa cái chung mang tính truyền thống (tính hệ thống của biểu tượng) vừa cái riêng độc đáo, đồng thời làm bật lên các tầng nghĩa biểu trưng, giá trị thẩm mĩ và sức sống của tác phẩm — những điều sẽ bị bỏ sót nếu chỉ đọc bài ca dao một cách tách biệt, cô lập.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.