Giải Câu hỏi trang 29 Chuyên đề Lịch sử 12

Gợi ý trả lời

Phân tích những nét chính về tình hình chính trị – xã hội Nhật Bản (1952 – 1973)

a) Về chính trị

- *Đối nội:* Sau khi Hiệp ước hòa bình Xan Phran-xi-xcô (1951) có hiệu lực (năm 1952), Nhật Bản khôi phục chủ quyền, chấm dứt chế độ chiếm đóng của Mỹ. Nền chính trị dần đi vào ổn định. Từ năm 1955, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) được thành lập và liên tục cầm quyền, tạo nên một thể chế chính trị tương đối ổn định, nhất quán trong đường lối phát triển đất nước (thường gọi là "thể chế năm 1955").

- *Đối ngoại:* Nhật Bản liên minh chặt chẽ với Mỹ, kí Hiệp ước an ninh Mỹ – Nhật (1951, gia hạn 1960), chấp nhận sự bảo hộ hạt nhân và đặt căn cứ quân sự của Mỹ trên lãnh thổ. Nhờ đó Nhật Bản không phải chi nhiều cho quốc phòng (do Điều 9 Hiến pháp 1947 quy định từ bỏ chiến tranh), tập trung nguồn lực phát triển kinh tế. Nhật Bản từng bước mở rộng quan hệ đối ngoại, gia nhập Liên hợp quốc (1956), khôi phục vị thế trên trường quốc tế.

b) Về xã hội

- Đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt nhờ kinh tế phát triển "thần kì"; thu nhập tăng, tầng lớp trung lưu mở rộng, phúc lợi và giáo dục được chú trọng.

- Tuy nhiên xã hội cũng nảy sinh nhiều mâu thuẫn: các phong trào đấu tranh của công nhân, sinh viên, nhân dân phản đối Hiệp ước an ninh Mỹ – Nhật và sự hiện diện của quân Mỹ (tiêu biểu cuộc đấu tranh năm 1960); vấn đề ô nhiễm môi trường, chênh lệch giàu – nghèo, nhịp sống căng thẳng… bắt đầu bộc lộ cùng với quá trình công nghiệp hóa nhanh.

c) Nguyên nhân dẫn đến tình hình trên

- Hiệp ước hòa bình Xan Phran-xi-xcô và việc chấm dứt chế độ chiếm đóng (1952) đã trả lại chủ quyền, tạo điều kiện cho Nhật Bản ổn định chính trị và chủ động phát triển.

- Liên minh với Mỹ và sự bảo trợ về an ninh giúp Nhật Bản yên tâm dồn sức cho kinh tế; đồng thời Nhật Bản tranh thủ được viện trợ, đơn đặt hàng và thị trường của Mỹ (nhất là trong Chiến tranh Triều Tiên, Chiến tranh Việt Nam).

- Sự cầm quyền ổn định, lâu dài của Đảng Dân chủ Tự do bảo đảm tính nhất quán của chính sách phát triển.

- Kinh tế tăng trưởng cao ("sự phát triển thần kì") là cơ sở vật chất nâng cao đời sống, ổn định xã hội; nhưng mặt trái của quá trình đó (phụ thuộc Mỹ, ô nhiễm, mâu thuẫn xã hội) lại làm bùng nổ các phong trào đấu tranh của quần chúng.