Giải Câu hỏi trang 26 Chuyên đề Lịch sử 12

Gợi ý trả lời

Bối cảnh: Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc (1945), Nhật Bản là nước bại trận, bị quân Đồng minh (thực chất là Mĩ) chiếm đóng (1945 – 1952) dưới quyền của Bộ Chỉ huy tối cao lực lượng Đồng minh (SCAP). Trong thời kì này, Nhật Bản đã có những chuyển biến quan trọng về kinh tế và xã hội.

a) Chuyển biến về kinh tế

- Bộ Chỉ huy tối cao lực lượng Đồng minh tiến hành ba cuộc cải cách lớn mang tính dân chủ nhằm xóa bỏ cơ sở kinh tế của chủ nghĩa quân phiệt:
+ Giải thể các dai-bát-xư (zaibatsu) – những tập đoàn tài phiệt lũng đoạn nền kinh tế – nhằm xóa bỏ sự tập trung tư bản theo kiểu quân phiệt, tạo điều kiện cho cạnh tranh tự do phát triển.
+ Cải cách ruộng đất (1946 – 1949): Nhà nước trưng mua ruộng đất của địa chủ vượt mức quy định rồi bán lại cho nông dân, nhờ đó phần lớn nông dân có ruộng cày, xóa bỏ chế độ bóc lột phong kiến ở nông thôn, giải phóng sức sản xuất trong nông nghiệp.
+ Dân chủ hóa lao động: ban hành các đạo luật bảo đảm quyền lợi của người lao động (quyền lập công đoàn, quyền đình công, quy định tiền lương và điều kiện làm việc).

- Những cải cách này đã xóa bỏ những tàn dư phong kiến và quân phiệt trong kinh tế, tạo nền tảng (thể chế kinh tế mới, lực lượng sản xuất được giải phóng) cho sự phát triển "thần kì" của kinh tế Nhật Bản trong những giai đoạn sau.

b) Chuyển biến về xã hội

- Chủ nghĩa quân phiệt bị tiêu diệt; bộ máy quân sự – công cụ gây chiến tranh – bị giải tán.
- Ban hành Hiến pháp mới (năm 1946, có hiệu lực năm 1947), xác lập thể chế quân chủ lập hiến với chế độ dân chủ đại nghị, quy định Nhật Bản cam kết từ bỏ chiến tranh, không duy trì quân đội thường trực.
- Thực hiện dân chủ hóa đời sống xã hội: ban hành các quyền tự do, dân chủ cho công dân; phụ nữ được quyền bình đẳng (quyền bầu cử, quyền tham gia các hoạt động chính trị – xã hội).
- Hệ thống giáo dục được cải cách theo hướng dân chủ, góp phần nâng cao dân trí và đào tạo nguồn nhân lực cho công cuộc xây dựng đất nước về sau.

Kết luận: Thời kì bị chiếm đóng tuy là giai đoạn Nhật Bản mất chủ quyền, nhưng những cải cách dân chủ về kinh tế – xã hội đã xóa bỏ tàn dư quân phiệt, phong kiến và đặt nền móng quan trọng cho sự phục hồi và phát triển mạnh mẽ của Nhật Bản ở các giai đoạn tiếp theo.