Giải Câu hỏi trang 26 Chuyên đề Lịch sử 12

Gợi ý trả lời

Khai thác tư liệu: Tư liệu 1 và 2 cho thấy sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Nhật Bản bị quân đội Mỹ chiếm đóng và phải tiến hành cải cách dân chủ sâu rộng dưới sự giám sát của Bộ Chỉ huy tối cao lực lượng Đồng minh (SCAP); đồng thời Nhật Bản chấp nhận sự hiện diện quân sự của Mỹ (Hiệp ước An ninh Mỹ – Nhật 1951), từ bỏ con đường quân phiệt trước đây.

Những nội dung cơ bản của quá trình dân chủ hoá ở Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai:

a) Về chính trị:
- Ban hành Hiến pháp mới (có hiệu lực năm 1947), xác lập chế độ quân chủ lập hiến. Thiên hoàng chỉ còn là biểu tượng của quốc gia, không còn quyền lực thực tế; quyền lực tối cao thuộc về Quốc hội (Nghị viện) do nhân dân bầu ra.
- Thủ tiêu chủ nghĩa quân phiệt và bộ máy chiến tranh: giải tán quân đội, xét xử các tội phạm chiến tranh. Hiến pháp quy định Nhật Bản cam kết từ bỏ chiến tranh, không duy trì quân đội và tiềm lực chiến tranh (Điều 9).
- Nhân dân được hưởng các quyền tự do, dân chủ cơ bản; thực hiện quyền bầu cử, ứng cử (kể cả quyền bầu cử của phụ nữ).

b) Về kinh tế:
- Giải tán các tập đoàn tư bản lũng đoạn (dai-bát-xư / zaibatsu) nhằm xoá bỏ sự tập trung quyền lực kinh tế trong tay một số dòng họ.
- Tiến hành cải cách ruộng đất, xoá bỏ chế độ địa chủ phong kiến, đem lại ruộng đất cho nông dân.
- Ban hành các luật lao động, thừa nhận quyền của công nhân (lập công đoàn, đình công…).

c) Về xã hội:
- Thực hiện dân chủ hoá trong giáo dục và đời sống xã hội, xoá bỏ tư tưởng quân phiệt, đề cao các giá trị dân chủ.

Kết luận: Quá trình dân chủ hoá đã xoá bỏ những tàn dư của chế độ quân phiệt – phong kiến, xác lập thể chế dân chủ tư sản, tạo tiền đề quan trọng cho sự phát triển "thần kì" của kinh tế Nhật Bản sau này.