Chuyên đề học tập Hoá học 12

Giải Câu hỏi 1 trang 15 Chuyên đề Hoá học 12

Bài 1. Phản ứng cộng của alkene và alkyne   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho sơ đồ phản ứng:
CH3−C∣CH3=CH2→+ HBrA+BCH_3-\underset{\underset{\displaystyle CH_3}{|}}{C}=CH_2 \xrightarrow{+\ HBr} A + B

a) Viết công thức cấu tạo của A và B, biết A là sản phẩm chính, A và B là những chất đồng phân có cùng công thức phân tử C4H9BrC_4H_9Br.

b) Viết cơ chế phản ứng để giải thích quá trình tạo thành A và B.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 15 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Sơ đồ: 2-methylpropene (isobutylene) CH3−C(CH3)=CH2CH_3-C(CH_3)=CH_2 tác dụng với HBr tạo A + B.

Lời giải

## a) Công thức cấu tạo của A và B

Phản ứng cộng HBr vào 2-methylpropene CH3−C∣CH3=CH2CH_3-\underset{\underset{\textstyle CH_3}{|}}{C}=CH_2 tuân theo quy tắc Markovnikov: nguyên tử H của HBr cộng vào nguyên tử carbon của liên kết đôi có nhiều H hơn, còn Br cộng vào nguyên tử carbon có ít H hơn (carbon bậc cao hơn).

- A (sản phẩm chính) — cộng theo Markovnikov: Br gắn vào carbon bậc ba (carbon mang hai nhóm CH3CH_3):

A:CH3−C∣Br∣CH3−CH3(2-bromo-2-methylpropane)A:\quad CH_3-\underset{\underset{\textstyle CH_3}{|}}{\overset{\overset{\textstyle Br}{|}}{C}}-CH_3 \quad \text{(2-bromo-2-methylpropane)}

- B (sản phẩm phụ) — cộng trái quy tắc Markovnikov: Br gắn vào carbon đầu mạch:

B:CH3−C∣CH3H−CH2−Br(1-bromo-2-methylpropane)B:\quad CH_3-\underset{\underset{\textstyle CH_3}{|}}{C}H-CH_2-Br \quad \text{(1-bromo-2-methylpropane)}

Cả A và B đều có cùng công thức phân tử C4H9BrC_4H_9Br nên là đồng phân của nhau.

##

b) Cơ chế phản ứng

Đây là phản ứng cộng electrophile (cộng ái điện tử), xảy ra theo hai giai đoạn.

Giai đoạn 1: Cộng H+H^+ tạo carbocation (chậm, quyết định tốc độ)

Phân tử HBr phân cực Hδ+−Brδ−H^{\delta+}-Br^{\delta-}; tiểu phân H+H^+ tấn công vào liên kết đôi C=CC=C. Tuỳ vào việc H+H^+ gắn vào carbon nào mà tạo ra hai carbocation khác nhau:

- Nếu H+H^+ cộng vào nhóm =CH2=CH_2 → tạo carbocation bậc III (bền):

CH3−C∣CH3=CH2+H+⟶CH3−C+∣CH3−CH3CH_3-\underset{\underset{\textstyle CH_3}{|}}{C}=CH_2 + H^+ \longrightarrow CH_3-\underset{\underset{\textstyle CH_3}{|}}{\overset{+}{C}}-CH_3

- Nếu H+H^+ cộng vào carbon giữa → tạo carbocation bậc I (kém bền):

CH3−C∣CH3=CH2+H+⟶CH3−C∣CH3H−C+H2CH_3-\underset{\underset{\textstyle CH_3}{|}}{C}=CH_2 + H^+ \longrightarrow CH_3-\underset{\underset{\textstyle CH_3}{|}}{C}H-\overset{+}{C}H_2

Giai đoạn 2: Anion Br−Br^- kết hợp với carbocation (nhanh)

CH3−C+∣CH3−CH3+Br−⟶CH3−C∣Br∣CH3−CH3  (A)CH_3-\underset{\underset{\textstyle CH_3}{|}}{\overset{+}{C}}-CH_3 + Br^- \longrightarrow CH_3-\underset{\underset{\textstyle CH_3}{|}}{\overset{\overset{\textstyle Br}{|}}{C}}-CH_3 \;(A)

CH3−C∣CH3H−C+H2+Br−⟶CH3−C∣CH3H−CH2Br  (B)CH_3-\underset{\underset{\textstyle CH_3}{|}}{C}H-\overset{+}{C}H_2 + Br^- \longrightarrow CH_3-\underset{\underset{\textstyle CH_3}{|}}{C}H-CH_2Br \;(B)

Giải thích sản phẩm chính: Carbocation bậc III (CH3)3C+(CH_3)_3\overset{+}{C} bền hơn nhiều so với carbocation bậc I nhờ hiệu ứng đẩy electron (+I) của ba nhóm CH3CH_3 làm phân tán điện tích dương. Do đó con đường tạo carbocation bậc III ưu tiên hơn, nên A là sản phẩm chính, còn B là sản phẩm phụ.

Đáp số

A (chính): (CH3)3C−Br(CH_3)_3C-Br (2-bromo-2-methylpropane); B (phụ): (CH3)2CH−CH2Br(CH_3)_2CH-CH_2Br (1-bromo-2-methylpropane)đpcm — cộng electrophile qua carbocation bậc III bền hơn nên A là sản phẩm chính

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.