Chuyên đề học tập Hoá học 12

Giải Câu hỏi 3 trang 13 Chuyên đề Hoá học 12

Bài 1. Cơ chế phản ứng thế nucleophile của dẫn xuất halogen   Đã kiểm chéo

Đề bài

Viết phương trình hoá học phản ứng thuỷ phân chloroethane và 2-chloro-2-methylpropane trong dung dịch NaOH và cơ chế của mỗi phản ứng.

Lời giải

Nhận xét ban đầu: Chloroethane CH3CH2ClCH_3CH_2Cl là dẫn xuất halogen bậc I nên thủy phân theo cơ chế SN2S_N2 (thế nucleophile lưỡng phân tử). 2-chloro-2-methylpropane (CH3)3C−Cl(CH_3)_3C-Cl là dẫn xuất halogen bậc III nên thủy phân theo cơ chế SN1S_N1 (thế nucleophile đơn phân tử).

a) Thủy phân chloroethane (dẫn xuất bậc I) — cơ chế SN2S_N2

Phương trình hoá học:

CH3CH2Cl+NaOH→toCH3CH2OH+NaClCH_3CH_2Cl + NaOH \xrightarrow{t^o} CH_3CH_2OH + NaCl

Cơ chế SN2S_N2 (xảy ra qua một giai đoạn): tác nhân nucleophile OH−OH^- tấn công nguyên tử carbon mang liên kết C−ClC-Cl từ phía đối diện với nguyên tử Cl. Liên kết C−OHC-OH hình thành đồng thời với sự phân cắt liên kết C−ClC-Cl, đi qua một trạng thái chuyển tiếp trong đó carbon liên kết một phần với cả OHOH và ClCl:

HO−+CH3CH2−Cl⟶[HO⋯CH2(CH3)⋯Cl]≠⟶HO−CH2CH3+Cl−HO^- + CH_3CH_2{-}Cl \longrightarrow \left[ HO\cdots CH_2(CH_3)\cdots Cl \right]^{\ne} \longrightarrow HO{-}CH_2CH_3 + Cl^-

Vì phản ứng qua một giai đoạn và trạng thái chuyển tiếp gồm cả hai tiểu phân (OH−OH^- và dẫn xuất halogen) nên tốc độ phụ thuộc vào nồng độ của cả hai: v=k[CH3CH2Cl][OH−]v = k[CH_3CH_2Cl][OH^-] (bậc hai → gọi là SN2S_N2).

b) Thủy phân 2-chloro-2-methylpropane (dẫn xuất bậc III) — cơ chế SN1S_N1

Phương trình hoá học:

(CH3)3C−Cl+NaOH→to(CH3)3C−OH+NaCl(CH_3)_3C{-}Cl + NaOH \xrightarrow{t^o} (CH_3)_3C{-}OH + NaCl

Cơ chế SN1S_N1 (xảy ra qua hai giai đoạn):

- *Giai đoạn 1 (chậm, quyết định tốc độ):* liên kết C−ClC-Cl phân cắt dị li tạo thành carbocation bậc III bền (do hiệu ứng đẩy electron của ba nhóm methyl) và anion Cl−Cl^-:

(CH3)3C−Cl→  chậm  (CH3)3C++Cl−(CH_3)_3C{-}Cl \xrightarrow{\;chậm\;} (CH_3)_3C^+ + Cl^-

- *Giai đoạn 2 (nhanh):* tác nhân nucleophile OH−OH^- tấn công nhanh vào carbocation tạo thành sản phẩm alcohol:

(CH3)3C++OH−→  nhanh  (CH3)3C−OH(CH_3)_3C^+ + OH^- \xrightarrow{\;nhanh\;} (CH_3)_3C{-}OH

Giai đoạn chậm chỉ liên quan đến phân tử dẫn xuất halogen nên tốc độ phản ứng chỉ phụ thuộc vào nồng độ dẫn xuất halogen: v=k[(CH3)3CCl]v = k[(CH_3)_3CCl] (bậc một → gọi là SN1S_N1).

Đáp số

CH3CH2Cl+NaOH→toCH3CH2OH+NaClCH_3CH_2Cl + NaOH \xrightarrow{t^o} CH_3CH_2OH + NaCl; cơ chế SN2S_N2 (một giai đoạn)(CH3)3CCl+NaOH→to(CH3)3COH+NaCl(CH_3)_3CCl + NaOH \xrightarrow{t^o} (CH_3)_3COH + NaCl; cơ chế SN1S_N1 (hai giai đoạn, qua carbocation bậc III)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.