Giải Kết nối năng lực trang 29 Chuyên đề Công nghệ 12

Gợi ý trả lời

Hướng dẫn tìm hiểu và trình bày

Đây là hoạt động *Kết nối năng lực*, yêu cầu tìm hiểu mở rộng về việc dùng hormone để kích thích sinh sản nhân tạo nhằm chủ động sản xuất giống thuỷ sản. Dưới đây là phần trình bày tổng hợp theo đúng kiến thức SGK Công nghệ 12 (Chuyên đề học tập).

a) Cơ sở khoa học của việc dùng hormone

Trong tự nhiên, nhiều loài cá chỉ sinh sản khi gặp điều kiện môi trường thích hợp (mùa vụ, nhiệt độ, dòng chảy, bãi đẻ). Khi nuôi nhốt, các điều kiện đó không được đáp ứng nên cá bố mẹ tuy thành thục tuyến sinh dục nhưng *không tự đẻ*. Việc tiêm hormone sinh dục làm tăng hàm lượng hormone trong máu, kích thích quá trình chín và rụng trứng (ở cá cái), tiết tinh (ở cá đực), từ đó điều khiển cho cá đẻ theo ý muốn. Đây là cơ sở của kĩ thuật sinh sản nhân tạo, giúp chủ động về số lượng, thời gian và chất lượng con giống.

b) Các loại hormone thường dùng

- Não thuỳ thể (tuyến yên) của cá: chứa hormone kích dục, lấy từ cá cùng loài hoặc khác loài.
- HCG (Human Chorionic Gonadotropin): hormone nhau thai người.
- LHRH-A (chất tương tự hormone giải phóng hormone sinh dục) kết hợp chất kháng dopamine (ví dụ domperidon) — chế phẩm phổ biến hiện nay.
- Các chế phẩm thương mại tổng hợp (ví dụ các chế phẩm dạng LHRH-A + DOM).

c) Ứng dụng ở Việt Nam

Ở nước ta, kĩ thuật tiêm hormone cho sinh sản nhân tạo đã được áp dụng rộng rãi và thành công với nhiều đối tượng: các loài cá nuôi nước ngọt (mè, trôi, trắm, chép, cá tra, cá basa, cá rô phi…), cá nước lợ, mặn và một số loài tôm. Nhờ đó, Việt Nam chủ động được nguồn giống, không phải phụ thuộc vào việc vớt giống tự nhiên, góp phần phát triển mạnh ngành nuôi trồng thuỷ sản (cá tra, tôm sú, tôm thẻ chân trắng là những mặt hàng xuất khẩu chủ lực).

d) Ứng dụng trên thế giới

Trên thế giới, hormone (đặc biệt là LHRH-A và các dẫn xuất) được sử dụng phổ biến trong sản xuất giống nhiều loài cá, giáp xác và động vật thân mềm có giá trị kinh tế. Xu hướng hiện nay là dùng các chế phẩm hormone tổng hợp an toàn, liều lượng chính xác, kết hợp với điều khiển môi trường (nhiệt độ, ánh sáng, dòng chảy) để nâng cao tỉ lệ thụ tinh, tỉ lệ nở và chất lượng ấu trùng.

e) Kết luận và lưu ý

Sử dụng hormone là thành tựu quan trọng của công nghệ sinh học trong sản xuất giống thuỷ sản, giúp chủ động con giống, bảo tồn nguồn lợi tự nhiên và nâng cao hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên cần dùng đúng loại, đúng liều, đúng thời điểm và tuân thủ quy định an toàn để bảo đảm chất lượng con giống cũng như an toàn thực phẩm và môi trường.