Giải Kết nối năng lực trang 27 Chuyên đề Công nghệ 12

Gợi ý trả lời

Bài 6 – Kết nối năng lực (trang 27): Tìm hiểu thêm các ứng dụng của công nghệ gene trong tạo giống thuỷ sản

Công nghệ gene (chuyển gene, chỉnh sửa gene, chọn giống bằng chỉ thị phân tử – MAS) đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong nuôi trồng thuỷ sản nhằm tạo ra các giống có năng suất và chất lượng cao hơn. Dưới đây là một số ứng dụng tiêu biểu:

a) Tạo giống thuỷ sản sinh trưởng nhanh, năng suất cao
- Chuyển gene mã hoá hormone sinh trưởng (GH – growth hormone) vào cá để rút ngắn thời gian nuôi và tăng khối lượng. Ví dụ điển hình là cá hồi chuyển gene AquAdvantage (mang gene GH của cá hồi Chinook kết hợp với trình tự điều hoà từ cá chình biển) lớn nhanh gấp khoảng 2 lần và đạt trọng lượng thương phẩm chỉ trong khoảng một nửa thời gian so với cá hồi thường.
- Ứng dụng tương tự trên cá chép, cá rô phi, cá trê để tăng tốc độ tăng trưởng, giảm hệ số chuyển hoá thức ăn.

b) Tạo giống có khả năng kháng bệnh
- Dùng công nghệ gene để tăng cường biểu hiện các gene miễn dịch, tạo giống tôm, cá kháng lại virus và vi khuẩn gây bệnh (ví dụ tôm kháng bệnh đốm trắng, cá rô phi kháng bệnh do liên cầu khuẩn *Streptococcus*).
- Giảm thiệt hại do dịch bệnh, hạn chế sử dụng kháng sinh, nâng cao an toàn thực phẩm.

c) Tạo giống chịu được điều kiện môi trường bất lợi
- Chuyển hoặc chỉnh sửa gene giúp thuỷ sản chịu lạnh, chịu nóng, chịu mặn tốt hơn (ví dụ nghiên cứu gene chống đông AFP – antifreeze protein để cá sống được ở vùng nước lạnh), mở rộng vùng và mùa vụ nuôi.

d) Điều khiển giới tính và kiểm soát sinh sản
- Tạo đàn cá đơn tính (toàn đực hoặc toàn cái) để nâng cao năng suất, vì ở nhiều loài (như cá rô phi) con đực lớn nhanh hơn.
- Tạo giống bất thụ (tam bội) hoặc cá chuyển gene bất thụ nhằm ngăn cá nuôi phát tán, lai tạp với quần thể tự nhiên, bảo vệ nguồn gene bản địa và đa dạng sinh học.

e) Nâng cao chất lượng sản phẩm
- Chỉnh sửa/chuyển gene để tăng hàm lượng dinh dưỡng trong thịt cá (ví dụ tăng acid béo omega-3), cải thiện màu sắc, hương vị, hạ tỉ lệ mỡ.

g) Chọn giống nhờ chỉ thị phân tử (MAS)
- Dùng chỉ thị DNA để chọn nhanh và chính xác các cá thể mang gene quý (sinh trưởng nhanh, kháng bệnh) làm giống bố mẹ, rút ngắn thời gian chọn tạo giống so với phương pháp truyền thống.

h) Bảo tồn và phục hồi nguồn gene quý hiếm
- Lưu giữ, nhân nhanh nguồn gene của các loài thuỷ sản quý, có nguy cơ tuyệt chủng bằng kĩ thuật gene và công nghệ tế bào.

Lưu ý khi ứng dụng: việc tạo và nuôi thuỷ sản biến đổi gene cần tuân thủ nghiêm ngặt quy định an toàn sinh học, đánh giá tác động đến môi trường và sức khoẻ con người, tránh để sinh vật biến đổi gene phát tán ra tự nhiên.

*(Đây là câu hỏi mở theo định hướng tìm hiểu, trả lời bằng cách tổng hợp thông tin; không có đáp số dạng số.)*