Giải Vận dụng trang 19 Chuyên đề Công nghệ 12

Gợi ý trả lời

Nhắc lại kiến thức về mã vạch DNA:

Mã vạch DNA (DNA barcode) là một đoạn DNA ngắn, chuẩn hoá, nằm ở một vị trí xác định trong hệ gen, có trình tự đặc trưng cho từng loài. Nhờ sự khác nhau về trình tự nucleotide giữa các loài, có thể dùng mã vạch DNA để nhận diện, phân loại loài một cách nhanh chóng và chính xác, kể cả khi mẫu vật không còn nguyên vẹn hình thái (chỉ còn một mảnh nhỏ).

Đề xuất ý tưởng ứng dụng (trình bày theo các bước):

a) Chọn vấn đề thực tiễn cần giải quyết

Vấn đề: *Chống gian lận, trà trộn trong buôn bán gỗ và các sản phẩm từ động, thực vật rừng quý hiếm* (ví dụ: gỗ sưa, gỗ trắc bị làm giả bằng gỗ thường; mật ong, dược liệu, thực phẩm bị ghi sai nguồn gốc loài).

b) Ý tưởng ứng dụng mã vạch DNA

Xây dựng một "ngân hàng mã vạch DNA" cho các loài cây rừng và loài quý hiếm cần bảo vệ. Khi kiểm tra một sản phẩm (khúc gỗ, mẫu dược liệu, sản phẩm chế biến), ta tiến hành:
- Tách chiết DNA từ mẫu vật.
- Nhân bản (PCR) và giải trình tự đoạn mã vạch DNA chuẩn của mẫu.
- So sánh trình tự thu được với ngân hàng mã vạch DNA để xác định chính xác đó là loài nào.

c) Cách giải quyết vấn đề

- Nếu trình tự mã vạch của mẫu trùng khớp với loài quý hiếm được khai báo → xác nhận đúng nguồn gốc, hợp pháp.
- Nếu không trùng khớp (là loài khác, loài thường) → phát hiện hàng giả, hàng trà trộn, làm căn cứ để cơ quan chức năng xử lí.

d) Ý nghĩa, lợi ích

- Nhận diện loài nhanh, chính xác ngay cả với mẫu đã qua chế biến, không còn đặc điểm hình thái.
- Góp phần chống khai thác, buôn bán trái phép động, thực vật rừng quý hiếm; bảo vệ đa dạng sinh học.
- Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, chống hàng giả, hàng kém chất lượng; phục vụ truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

(Học sinh có thể đề xuất ý tưởng khác tương tự, ví dụ: dùng mã vạch DNA để kiểm tra giống cây lâm nghiệp trước khi trồng rừng, giám định loài trong bảo tồn, hoặc xác định loài gây hại...)