I- KHÁI NIỆM VỀ ESTE VÀ DẪN XUẤT KHÁC CỦA AXIT CACBOXYLIC
Cấu tạo phân tử
Khi thay nhóm OH ở nhóm cacboxyl của axit cacboxylic bằng nhóm OR thì
được este.
Este đơn giản có công thức cấu tạo như sau :
R-C-O-R' với R, R? là gốc hidrocacbon no, không no hoặc thơm
P) (trừ trường hợp este của axit fomic có R là H).
Este là dẫn xuất của axit cacboxylic. Một vài dẫn xuất khác của axit cacboxvlic
có công thức cấu tạo như sau :
R-C-O-C-R' R-G-X R-G-NR}
O O O
anhiđrit axit halogenua axit amit
Cách gọi tên este
Tên este gồm : tên gốc hidrocacbon R° + tên anion gốc axit (đuôi “ø£°).
H-C-O-C;H, CH§-C-O-CH=CH, C¿Hạ-C-O-CH, CHy-C-O-CH/C h;
O O O O
etyl fomat vinyl axetat metyl benzoat benzyl axetat
Tính chất vật lí của este
Giữa các phân tử este không có liên kết hiđro vì thế este có nhiệt độ sôi thấp
hơn so với axit và ancol có cùng số nguyên tử C.
Các este thường là những chất lỏng, nhẹ hơn nước, rất ít tan trong nước, có khả
năãng hoà tan được nhiều chất hữu cơ khác nhau. Những este có khối lượng phân
tử rất lớn có thể ở trạng thái rắn (như mỡ động vật, sáp ong,...). Các este thường
có mùi thơm dễ chịu, chẳng hạn isoamyl axetat có mùi chuối chín, etyl butirat
có mùi dứa, etyl Isovalerat có mùi táo,...
II - TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CỦA ESTE
1. Phản ứng ở nhóm chức
a) Phản ứng thuỷ phân
Este bị thuỷ phân cả trong môi trường axit và môi trường kiềm. Thuỷ phân este
trong môi trường axit là phản ứng nghịch với phản ứng este hoá :
H;SO„,t°
R-COO-R' + H-OH — = R=COOH + R-OH
Thuỷ phân este trong môi trường kiềm là phản ứng một chiều và còn được
gọi là phản ứng xà phòng hoá :
H;O,t°
R-COO-R'`+ NaOH. — —? R-COONa +R'-OH
b) Phản ứng khử
Este bị khử bởi litt nhôm hiđrua (LIAIH¿), khi đó nhóm lÌ—flĨ`— (gọi là
nhóm axyl) trở thành ancol bậc I: s
R-COO-R' —F^Euf ›R-CH,-OH + R'-OH
2. Phản ứng ở gốc hiđrocacbon
Este có thể tham gia phản ứng thế, cộng, tách, trùng hợp,... Sau đây chỉ xết
phần ứng cộng và phản ứng trùng hợp.
a) Phản ứng cộng vào gốc không no : Gốc hidrocacbon không no Ở este có phản
ứng cộng với H;, Br,, CJ; giống như hidrocacbon không no. Thí dụ -
CH,[CH,]/CH=CH[CH,]/COOCH, +H, —* › CHICH,]COOCH,
metyl olcat metyl stcarat
Trên đây là phần đầu tài liệu — bấm Đọc sách để xem đầy đủ.