Giải Bài 3 trang 51 VBT Tiếng Việt 5

Gợi ý trả lời

Nhắc lại kiến thức: Nghĩa gốc của từ *lưng* là phần phía sau của cơ thể người hoặc động vật, tính từ ngang vai (cổ) xuống đến ngang thắt lưng. Từ nghĩa gốc này, *lưng* còn được dùng để chỉ phần giữa, ở khoảng lưng chừng (sườn) của một số sự vật như *lưng núi, lưng đồi, lưng trời...* — đó là nghĩa chuyển. Khi xét một từ đa nghĩa, ta tìm xem từ đó chỉ sự vật gì rồi so với nghĩa gốc để kết luận.

a. *"Lưng mẹ còng rồi / Cau thì vẫn thẳng..."*
Từ *lưng* (lưng mẹ) chỉ bộ phận phía sau cơ thể của mẹ → dùng với nghĩa gốc.
→ Nghĩa: phần phía sau của cơ thể người, từ ngang vai xuống đến ngang thắt lưng.

b. *"Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ / ... / Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng."*
- Vị trí (1) – *lưng* núi: chỉ phần giữa, chỗ lưng chừng (sườn) của ngọn núi → nghĩa chuyển. Đây là nghĩa được chuyển từ "lưng" của người/vật sang chỉ phần giữa của núi.
- Vị trí (2) – *lưng* mẹ: chỉ bộ phận phía sau cơ thể của mẹ → nghĩa gốc.
- Vị trí (3) – em nằm trên *lưng* (tức lưng mẹ): cũng chỉ bộ phận phía sau cơ thể của mẹ → nghĩa gốc.

Kiểm tra lại: Ở câu b, chỉ có "lưng núi" là chỉ sự vật khác (ngọn núi) nên là nghĩa chuyển; hai từ "lưng" còn lại đều chỉ lưng của mẹ nên giữ nghĩa gốc. Kết quả hợp lí.