Giải Bài 1 trang 50 VBT Tiếng Việt 5

Gợi ý trả lời

a. Tìm nghĩa thích hợp cho từ *mắt* in đậm

- Từ *mắt* ở vị trí (1) mang nghĩa: cơ quan để nhìn của người hay động vật (ví dụ: đôi mắt sáng, nhắm mắt). Đây là bộ phận nằm trên khuôn mặt, giúp con người và con vật trông thấy mọi vật.

- Từ *mắt* ở vị trí (2) mang nghĩa: chỗ lồi ra, lõm vào giống hình con mắt ở ngoài vỏ một số loại quả hoặc trên thân cây (ví dụ: mắt dứa, mắt na, mắt mía, mắt tre). Đây là những bộ phận có hình dạng tròn, giống con mắt.

- Từ *mắt* ở vị trí (3) mang nghĩa: lỗ hở, khe hở đều đặn ở các đồ vật được đan kết lại (ví dụ: mắt lưới, mắt võng, mắt sàng). Đây là những ô, lỗ nhỏ sắp xếp đều nhau.

b. Nghĩa gốc và nghĩa chuyển

- Nghĩa gốc: nghĩa ở vị trí (1) — *mắt* là cơ quan để nhìn của người và động vật. Đây là nghĩa có trước, là cơ sở để tạo ra các nghĩa khác.

- Nghĩa chuyển: nghĩa ở vị trí (2) và vị trí (3). Hai nghĩa này được phát triển, mở rộng ra từ nghĩa gốc.

c. Mối liên hệ giữa các nghĩa của từ *mắt*

Các nghĩa của từ *mắt* có liên hệ chặt chẽ với nhau: nghĩa chuyển (2) và (3) đều được tạo thành từ nghĩa gốc (1) dựa trên sự giống nhau về hình dạng — mắt dứa, mắt na, mắt lưới… đều có hình tròn hoặc hình bầu dục trông giống con mắt của người, con vật. Nhờ nét nghĩa chung này (đều gợi hình ảnh "con mắt") mà các nghĩa chuyển gắn bó với nghĩa gốc, tạo nên một từ đa nghĩa.