Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Bài 2 trang 121 SGK Vật lí 12

Bài 25. Ứng dụng của phóng xạ   Đã kiểm

Đề bài

Người ta đo độ phóng xạ H của một đồng vị theo thời gian t và điền kết quả vào Bảng 25.1.

a) Vẽ đồ thị độ phóng xạ theo thời gian.

b) Ước lượng chu kì bán rã của đồng vị này.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 121 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng 25.1. Độ phóng xạ theo thời gian (sắp xếp theo thứ tự thời gian tăng dần):

| t (s) | 0 | 30 | 60 | 120 | 180 | 240 | 300 | 360 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| H (Bq) | 151 | 85 | 55 | 31 | 22 | 15 | 11 | 9 |

Lời giải

## a) Vẽ đồ thị độ phóng xạ theo thời gian

Chọn trục hoành là thời gian tt (s) (từ 0 đến 360 s), trục tung là độ phóng xạ HH (Bq) (từ 0 đến khoảng 160 Bq).

Chấm các điểm thực nghiệm từ Bảng 25.1:

(0; 151), (30; 85), (60; 55), (120; 31), (180; 22), (240; 15), (300; 11), (360; 9)(0;\,151),\ (30;\,85),\ (60;\,55),\ (120;\,31),\ (180;\,22),\ (240;\,15),\ (300;\,11),\ (360;\,9)

Nối các điểm bằng một đường cong trơn giảm dần: lúc đầu dốc (giảm nhanh), về sau thoải dần và tiến dần về 0. Đây đúng là dạng đồ thị đặc trưng của sự phân rã phóng xạ, tuân theo quy luật hàm số mũ:

H=H0 2−tT=H0 e−λtH = H_0\, 2^{-\frac{t}{T}} = H_0\, e^{-\lambda t}

với H0=151 BqH_0 = 151\ \text{Bq} là độ phóng xạ ban đầu (ứng với t=0t = 0).

##

b) Ước lượng chu kì bán rã

Chu kì bán rã TT là khoảng thời gian để độ phóng xạ giảm còn một nửa giá trị ban đầu.

Bước 1 — Xác định mức một nửa. Tại t=0t = 0: H0=151 BqH_0 = 151\ \text{Bq}, nên

H02=1512≈75,5 Bq\frac{H_0}{2} = \frac{151}{2} \approx 75{,}5\ \text{Bq}

Bước 2 — Đọc thời điểm ứng với H≈75,5 BqH \approx 75{,}5\ \text{Bq}. Trên đồ thị (hoặc bảng số liệu), mức này nằm giữa hai điểm:

- Tại t=30 st = 30\ \text{s}: H=85 Bq>75,5 BqH = 85\ \text{Bq} > 75{,}5\ \text{Bq}
- Tại t=60 st = 60\ \text{s}: H=55 Bq<75,5 BqH = 55\ \text{Bq} < 75{,}5\ \text{Bq}

Ước lượng (nội suy) thời điểm đường cong cắt mức 75,5 Bq75{,}5\ \text{Bq}:

T≈30+85−75,585−55×(60−30)≈38 ⁣− ⁣40 sT \approx 30 + \frac{85 - 75{,}5}{85 - 55}\times(60 - 30) \approx 38\!-\!40\ \text{s}

Bước 3 — Kiểm chứng bằng lần giảm một nửa tiếp theo. Mức một phần tư ban đầu H04≈37,8 Bq\dfrac{H_0}{4} \approx 37{,}8\ \text{Bq} đạt được ở khoảng t≈100 st \approx 100\ \text{s} (nằm giữa 31 Bq31\ \text{Bq} lúc t=120t=120 và 55 Bq55\ \text{Bq} lúc t=60t=60). Vì cần hai chu kì để giảm còn 14\tfrac14 nên T≈1002≈50 sT \approx \dfrac{100}{2} \approx 50\ \text{s}, cùng cỡ với kết quả trên.

Lưu ý về số liệu: thời gian để độ phóng xạ giảm một nửa tính ở các đoạn sau có xu hướng dài hơn (do sai số đo và phông phóng xạ nền), nên các điểm đầu — ít chịu ảnh hưởng nhất — cho ước lượng đáng tin hơn.

Kết luận: Chu kì bán rã của đồng vị này vào khoảng

T≈40 sT \approx 40\ \text{s}

Đáp số

a) Đồ thị là đường cong giảm dạng hàm mũ H=H0 2−t/TH = H_0\,2^{-t/T} (với H0=151H_0 = 151 Bq) qua các điểm (0;151), (30;85), (60;55), (120;31), (180;22), (240;15), (300;11), (360;9) Bqb) T≈40T \approx 40 s

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.