Giải Hoạt động trang 118 SGK Vật lí 12
Đề bài
Thảo luận và thực hiện các yêu cầu sau:
1. Nêu vai trò của ứng dụng phóng xạ hạt nhân trong công nghệ sinh học và trong bảo quản thực phẩm.
2. Đánh giá ưu điểm, nhược điểm và cơ hội phát triển các ứng dụng phóng xạ hạt nhân trong công nghệ sinh học và trong bảo quản thực phẩm.
Lời giải
1. Vai trò của ứng dụng phóng xạ hạt nhân trong công nghệ sinh học và trong bảo quản thực phẩm
a) *Trong công nghệ sinh học*
- Chọn, tạo giống đột biến: Dùng tia phóng xạ (như tia từ ) chiếu vào hạt giống, mầm, mô cây trồng để gây đột biến gen, từ đó chọn lọc được các giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt, kháng sâu bệnh, chịu hạn, chịu mặn tốt hơn.
- Đánh dấu phóng xạ (nguyên tử đánh dấu): Dùng đồng vị phóng xạ (ví dụ , ) làm "chất đánh dấu" để theo dõi quá trình trao đổi chất, con đường hấp thụ và vận chuyển các chất trong cơ thể sinh vật, nghiên cứu cơ chế sinh lí, sinh hoá của cây trồng, vật nuôi.
- Gây vô sinh côn trùng: Chiếu xạ làm côn trùng gây hại mất khả năng sinh sản, dùng để phòng trừ sâu bệnh, bảo vệ mùa màng mà không dùng hoá chất.
b) *Trong bảo quản thực phẩm*
- Chiếu xạ diệt khuẩn, diệt vi sinh vật: Chiếu tia (thường từ nguồn ) lên lương thực, thực phẩm để tiêu diệt vi khuẩn, nấm mốc, kí sinh trùng và trứng côn trùng, giúp thực phẩm an toàn và bảo quản được lâu hơn.
- Ức chế nảy mầm, làm chậm chín: Chiếu xạ liều thích hợp giúp ức chế sự nảy mầm của các loại củ (khoai tây, hành, tỏi…) và làm chậm quá trình chín của rau quả, kéo dài thời gian bảo quản mà không cần dùng chất bảo quản hoá học.
- Nhờ đó giảm hao hụt sau thu hoạch, giữ được chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm.
2. Đánh giá ưu điểm, nhược điểm và cơ hội phát triển
a) *Ưu điểm*
- Hiệu quả cao: tiêu diệt vi sinh vật, kéo dài thời gian bảo quản, tạo được nhiều giống mới có giá trị.
- Là phương pháp "xử lí nguội", không làm tăng đáng kể nhiệt độ nên giữ được chất lượng, hương vị và giá trị dinh dưỡng của thực phẩm.
- Không để lại dư lượng hoá chất độc hại, hạn chế dùng thuốc trừ sâu và chất bảo quản.
- Có thể xử lí sản phẩm đã đóng gói kín, xử lí khối lượng lớn, nhanh.
b) *Nhược điểm*
- Chi phí đầu tư ban đầu lớn: cần nguồn phóng xạ, thiết bị chiếu xạ và cơ sở hạ tầng chuyên dụng.
- Đòi hỏi quy trình kiểm soát liều lượng nghiêm ngặt và nhân lực được đào tạo; nếu không bảo đảm an toàn bức xạ sẽ gây nguy hiểm cho con người và môi trường.
- Phát sinh vấn đề quản lí, lưu giữ nguồn phóng xạ và chất thải phóng xạ.
- Tâm lí e ngại của người tiêu dùng đối với "thực phẩm chiếu xạ".
c) *Cơ hội phát triển*
- Nhu cầu về lương thực, thực phẩm sạch, an toàn và bảo quản lâu ngày càng tăng, mở ra thị trường lớn cho công nghệ chiếu xạ.
- Góp phần phát triển nông nghiệp bền vững: tạo giống tốt, giảm thuốc bảo vệ thực vật, giảm tổn thất sau thu hoạch, phục vụ xuất khẩu nông sản.
- Khi công nghệ ngày càng hoàn thiện, an toàn và chi phí hợp lí hơn, cùng với hành lang pháp lí và tiêu chuẩn kiểm soát chặt chẽ, ứng dụng phóng xạ trong công nghệ sinh học và bảo quản thực phẩm có nhiều triển vọng mở rộng.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.