Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Câu hỏi trang 95 SGK Vật lí 12

Bài 21. Cấu tạo hạt nhân   Đã kiểm

Đề bài

Giải thích tại sao các chất cấu tạo từ cùng một loại nguyên tố nhưng khối lượng riêng vẫn có thể khác nhau.

Lời giải

Phân tích

Khối lượng riêng của một chất được xác định bởi:

ρ=mV\rho = \dfrac{m}{V}

Trong đó mm là khối lượng của khối chất và VV là thể tích của nó. Xét trong một đơn vị thể tích, nếu gọi nn là số nguyên tử chứa trong một đơn vị thể tích (mật độ nguyên tử) và m0m_0 là khối lượng của mỗi nguyên tử thì:

ρ=n m0\rho = n\,m_0

Giải thích

Các chất cấu tạo từ cùng một loại nguyên tố thì mỗi nguyên tử có khối lượng m0m_0 gần như nhau. Do đó khối lượng riêng chủ yếu phụ thuộc vào mật độ nguyên tử nn, tức là phụ thuộc vào việc các nguyên tử được sắp xếp sát nhau hay thưa nhau trong vật chất.

Với cùng một nguyên tố, các nguyên tử có thể liên kết và sắp xếp theo những cấu trúc khác nhau (các dạng thù hình khác nhau, hoặc ở các trạng thái rắn – lỏng – khí, các điều kiện nhiệt độ và áp suất khác nhau). Khi các nguyên tử sắp xếp càng chặt thì nn càng lớn nên ρ\rho càng lớn; khi chúng sắp xếp càng thưa thì nn nhỏ, ρ\rho nhỏ.

Ví dụ: Kim cương và than chì đều được tạo từ nguyên tố carbon, nhưng do cách sắp xếp các nguyên tử trong mạng tinh thể khác nhau (mật độ nguyên tử khác nhau) nên kim cương có ρ≈3,5\rho \approx 3{,}5 g/cm³, còn than chì chỉ có ρ≈2,2\rho \approx 2{,}2 g/cm³.

Kết luận

Dù cấu tạo từ cùng một loại nguyên tố, các chất vẫn có thể có khối lượng riêng khác nhau vì khối lượng riêng phụ thuộc vào mật độ sắp xếp (số nguyên tử trong một đơn vị thể tích), mà mật độ này thay đổi theo cách các nguyên tử liên kết và sắp xếp trong từng cấu trúc.

Đáp số

Vì khối lượng riêng phụ thuộc vào mật độ (số nguyên tử trong một đơn vị thể tích); cùng một nguyên tố, các nguyên tử có thể sắp xếp theo các cấu trúc (dạng thù hình, trạng thái) khác nhau nên mật độ khác nhau, dẫn đến khối lượng riêng khác nhau.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.