Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Hoạt động 2 trang 92 SGK Vật lí 12

Bài 21. Cấu trúc hạt nhân   Đã kiểm chéo

Đề bài

Dựa trên thí nghiệm tán xạ hạt α, Rutherford đề xuất một mô hình hành tinh nguyên tử (Hình 21.5 a).

a) Mô tả mô hình hành tinh nguyên tử của Rutherford.

b) Giải thích mô hình cấu tạo nguyên tử của Rutherford dựa vào các câu trả lời ở ý 1.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 92 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 21.5: Một số mô hình nguyên tử.

a) Mô hình hành tinh nguyên tử của Rutherford: ở tâm là hạt nhân nhỏ, các electron chuyển động trên các quỹ đạo quanh hạt nhân, phần lớn không gian nguyên tử là khoảng trống.

b) Mô hình đám mây electron: electron phân bố như một đám mây bao quanh hạt nhân ở tâm.

Lời giải

a) Mô tả mô hình hành tinh nguyên tử của Rutherford

Từ kết quả thí nghiệm tán xạ hạt α\alpha, Rutherford đề xuất mô hình nguyên tử như sau:

- Nguyên tử có cấu tạo rỗng: ở tâm nguyên tử là hạt nhân mang điện tích dương, có kích thước rất nhỏ so với kích thước nguyên tử nhưng tập trung hầu hết khối lượng của nguyên tử.

- Xung quanh hạt nhân có các electron mang điện tích âm chuyển động trên những quỹ đạo, tương tự như các hành tinh chuyển động quanh Mặt Trời (vì vậy gọi là *mô hình hành tinh nguyên tử*).

- Phần lớn không gian trong nguyên tử là khoảng trống.

- Nguyên tử trung hòa về điện: tổng độ lớn điện tích âm của các electron bằng độ lớn điện tích dương của hạt nhân.

b) Giải thích mô hình dựa vào kết quả thí nghiệm tán xạ hạt α\alpha

Mô hình trên được rút ra để giải thích ba hiện tượng quan sát được khi bắn chùm hạt α\alpha (mang điện dương) vào lá vàng mỏng:

- Phần lớn hạt α\alpha đi thẳng xuyên qua lá vàng mà hầu như không lệch hướng. Điều này chứng tỏ nguyên tử gần như rỗng — phần lớn không gian nguyên tử là khoảng trống, nên đa số hạt α\alpha không gặp vật cản.

- Một số ít hạt α\alpha bị lệch hướng khỏi phương ban đầu. Điều này chứng tỏ các hạt này đã đi gần một vùng mang điện tích dương và bị lực đẩy Coulomb (giữa hạt α\alpha dương và điện tích dương trong nguyên tử) làm lệch quỹ đạo.

- Một số rất ít hạt α\alpha bị bật ngược trở lại gần như theo hướng tới. Điều này chỉ có thể xảy ra khi hạt α\alpha va chạm (tiến lại rất gần) một vùng nhỏ, rắn chắc, mang điện dương và có khối lượng lớn. Vùng đó chính là hạt nhân: vì chỉ có rất ít hạt bị bật lại nên hạt nhân phải có kích thước rất nhỏ so với nguyên tử, đồng thời tập trung hầu hết khối lượng và toàn bộ điện tích dương của nguyên tử.

Để nguyên tử trung hòa về điện và các electron không bị hút rơi vào hạt nhân, Rutherford cho rằng các electron chuyển động quanh hạt nhân, tạo thành mô hình hành tinh nguyên tử nêu ở ý a).

Đáp số

Nguyên tử rỗng: hạt nhân nhỏ mang điện dương ở tâm, tập trung hầu hết khối lượng; electron chuyển động quanh hạt nhânPhần lớn hạt α đi thẳng → nguyên tử rỗng; ít hạt bị lệch → có điện tích dương; rất ít hạt bật ngược → hạt nhân nhỏ, nặng, mang điện dương

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.