Giải Bài 1 trang 54 SGK Vật lí 12
Đề bài
Hãy giải bài tập ví dụ 2 bằng cách vẽ đường đẳng tích thay cho đường đẳng áp.
Lời giải
Ý tưởng. Trong Ví dụ 2, khối khí lí tưởng biến đổi từ trạng thái 1 sang trạng thái 2 thông qua một trạng thái trung gian. Bản giải gốc chọn trạng thái trung gian bằng đường đẳng áp (giữ ) rồi nối với trạng thái 2 bằng đường đẳng nhiệt. Bây giờ ta làm lại nhưng vẽ đường đẳng tích (giữ ) thay cho đường đẳng áp.
Bước 1 — Quá trình đẳng tích .
Giữ nguyên thể tích , đưa nhiệt độ từ về bằng của trạng thái cuối. Trạng thái trung gian có áp suất . Theo định luật Charles (quá trình đẳng tích):
Trên đồ thị đây là đoạn thẳng đứng (thể tích không đổi , chỉ áp suất thay đổi).
Bước 2 — Quá trình đẳng nhiệt .
Giữ nhiệt độ không đổi, khí đi từ đến . Theo định luật Boyle:
Trên đồ thị đây là một nhánh hypebol đẳng nhiệt.
Ghép hai bước. Thay vào phương trình Boyle:
Đây đúng là phương trình trạng thái của khí lí tưởng — cùng một kết quả mà Ví dụ 2 thu được khi dùng đường đẳng áp. Do đó đại lượng chưa biết (nhiệt độ , hoặc áp suất … tùy câu hỏi của Ví dụ 2) được tính ra đúng bằng giá trị ở Ví dụ 2.
Đồ thị . So với hình gốc (đoạn đẳng áp nằm ngang rồi hypebol đẳng nhiệt ), bây giờ đường biểu diễn gồm: đoạn đẳng tích thẳng đứng (qua ) rồi hypebol đẳng nhiệt ở nhiệt độ . Hai điểm đầu và cuối vẫn ở đúng vị trí cũ, chỉ đổi đường trung gian.
Kiểm tra đáp số. Vì cả hai cách đều dẫn về đúng hệ thức nên đáp số không phụ thuộc vào việc chọn trạng thái trung gian là đẳng áp hay đẳng tích — kết quả trùng khớp hoàn toàn với Ví dụ 2.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.