Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Hoạt động trang 22 SGK Vật lí 11

Bài 5. Động năng. Thế năng. Sự chuyển hoá năng lượng trong dao động điều hoà   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một con lắc lò xo có độ cứng k và vật nặng có khối lượng m.

1. Tính chu kì T.

2. Đo chu kì T bằng đồng hồ. So sánh kết quả thu được với kết quả tính ở câu 1.

Lời giải

Tóm tắt: Con lắc lò xo gồm lò xo có độ cứng kk và vật nặng khối lượng mm. Khi kích thích, vật dao động điều hoà.

1. Tính chu kì TT

Xét vật nặng dao động điều hoà dưới tác dụng của lực kéo về là lực đàn hồi của lò xo. Khi vật ở li độ xx, lực tác dụng lên vật là:
F=−kxF = -kx

Theo định luật II Newton: F=maF = ma, với gia tốc a=x′′a = x'', nên:
ma=−kx  ⇒  a=−km xma = -kx \;\Rightarrow\; a = -\dfrac{k}{m}\,x

So sánh với phương trình đặc trưng của dao động điều hoà a=−ω2xa = -\omega^2 x, ta được tần số góc:
ω=km\omega = \sqrt{\dfrac{k}{m}}

Chu kì dao động liên hệ với tần số góc qua công thức T=2πωT = \dfrac{2\pi}{\omega}, do đó:
T=2πmk\boxed{T = 2\pi\sqrt{\dfrac{m}{k}}}

Chu kì chỉ phụ thuộc vào khối lượng mm của vật và độ cứng kk của lò xo, không phụ thuộc biên độ dao động.

2. Đo chu kì TT bằng đồng hồ và so sánh

- *Cách đo:* Kích thích cho con lắc dao động với biên độ nhỏ. Dùng đồng hồ bấm giây đo khoảng thời gian Δt\Delta t con lắc thực hiện NN dao động toàn phần (nên chọn NN lớn, ví dụ N=10N = 10 hoặc 2020, để giảm sai số). Khi đó chu kì đo được:
Tđo=ΔtNT_{đo} = \dfrac{\Delta t}{N}
Nên lặp lại phép đo vài lần rồi lấy giá trị trung bình.

- *So sánh:* Đem giá trị TđoT_{đo} so với giá trị tính theo lí thuyết Tlt=2πmkT_{lt} = 2\pi\sqrt{\dfrac{m}{k}} (sau khi đã biết mm và kk). Kết quả cho thấy hai giá trị xấp xỉ bằng nhau trong phạm vi sai số của phép đo. Điều này khẳng định công thức T=2πmkT = 2\pi\sqrt{\dfrac{m}{k}} là đúng.

- *Giải thích sai lệch nhỏ:* Sự chênh lệch (nếu có) giữa TđoT_{đo} và TltT_{lt} là do các nguyên nhân thực nghiệm: lực cản của không khí và ma sát, bỏ qua khối lượng của lò xo, sai số khi bấm đồng hồ (thời gian phản xạ của người đo), biên độ dao động chưa đủ nhỏ... Khi đo cẩn thận với NN lớn, sai lệch này rất nhỏ.

Đáp số

T=2πmkT = 2\pi\sqrt{\dfrac{m}{k}}Tđo=ΔtN≈TltT_{đo} = \dfrac{\Delta t}{N} \approx T_{lt} (phù hợp trong phạm vi sai số)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.