Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Luyện tập 2 trang 63 SGK Vật lí 11

Bài 16. Lực tương tác giữa các điện tích   Đã kiểm chéo

Đề bài

Có thể dùng định luật Coulomb để xác định độ lớn của lực tương tác giữa các điện tích trong các thí nghiệm ở Hình 16.1 không? Tại sao?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 63 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình gồm hai ảnh a) và b) mô tả thí nghiệm về sự hút, đẩy giữa các vật nhiễm điện. Ở ảnh a), một thanh nhựa A dài được treo nằm ngang bằng một sợi dây chỉ buộc ở điểm giữa, móc vào một giá đỡ phía trên, để thanh có thể quay tự do quanh dây treo; một bàn tay cầm thanh nhựa B (đã được cọ xát với len) đưa đầu của thanh B lại gần đầu A của thanh nhựa đang treo, hai thanh gần như nằm trên cùng một đường thẳng nằm ngang. Ở ảnh b), vẫn thanh nhựa A được treo nằm ngang bằng dây chỉ như trên, nhưng bàn tay lúc này cầm một thanh thuỷ tinh C (đã được cọ xát với lụa) và đưa đầu thanh thuỷ tinh C lại gần đầu A của thanh nhựa treo. Trong cả hai trường hợp, các vật mang điện là những thanh dài có điện tích phân bố dọc theo thanh (không phải các quả cầu nhỏ), kích thước của thanh không nhỏ so với khoảng cách giữa chúng và khoảng cách giữa các điện tích không được xác định rõ.

Lời giải

Phân tích điều kiện áp dụng định luật Coulomb

Định luật Coulomb chỉ cho phép xác định (tính) được độ lớn lực tương tác F=k∣q1q2∣r2F = k\dfrac{|q_1 q_2|}{r^2} khi các vật mang điện là các điện tích điểm, tức là các vật có kích thước rất nhỏ so với khoảng cách giữa chúng, nhờ đó khoảng cách rr giữa hai điện tích được xác định rõ ràng.

Xét các thí nghiệm ở Hình 16.1

- Ở cả hai trường hợp a) và b), các vật nhiễm điện là những thanh dài (thanh nhựa A, thanh nhựa B, thanh thuỷ tinh C) có điện tích phân bố dọc theo cả chiều dài của thanh, chứ không phải các quả cầu nhỏ.
- Kích thước của các thanh không nhỏ so với khoảng cách giữa chúng, nên chúng không phải là điện tích điểm.
- Do điện tích trải dọc theo thanh nên không xác định được rõ khoảng cách rr giữa các điện tích để thay vào công thức.

Kết luận

Không thể dùng định luật Coulomb để xác định độ lớn lực tương tác giữa các điện tích trong các thí nghiệm ở Hình 16.1, vì các vật nhiễm điện ở đây không phải là điện tích điểm (kích thước không nhỏ so với khoảng cách) và không xác định được khoảng cách rr giữa các điện tích. Các thí nghiệm này chỉ dùng để quan sát, minh hoạ sự hút – đẩy (bản chất định tính của tương tác điện) chứ không dùng để tính định lượng độ lớn lực.

Đáp số

Không thể, vì các thanh nhiễm điện không phải là điện tích điểm (kích thước không nhỏ so với khoảng cách) nên không xác định được khoảng cách rr để áp dụng công thức Coulomb.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.