Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Câu hỏi 3 trang 63 SGK Vật lí 11

Bài 16. Lực tương tác giữa các điện tích   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy vẽ các vectơ lực điện tương tác giữa hai điện tích điểm q1=10−5q_1 = 10^{-5} C và q2=10−7q_2 = 10^{-7} C đặt cách nhau 10 cm trong chân không. Chọn tỉ lệ 1 cm ứng với 2 cm khi vẽ khoảng cách giữa hai điện tích và 1 cm ứng với 0,4 N khi vẽ độ lớn vectơ lực tương tác giữa hai điện tích. Lấy k=9.109k = 9.10^9 Nm2^2/C2^2.

Lời giải

Phân tích: Hai điện tích q1=10−5q_1 = 10^{-5} C và q2=10−7q_2 = 10^{-7} C đều dương nên chúng đẩy nhau. Lực điện tương tác là cặp lực trực đối (định luật III Newton): cùng độ lớn, cùng phương (đường nối hai điện tích), ngược chiều, hướng ra xa nhau.

a) Tính độ lớn lực tương tác

Áp dụng định luật Coulomb trong chân không (ε=1\varepsilon = 1):

F=k∣q1q2∣r2F = k\dfrac{|q_1 q_2|}{r^2}

Đổi đơn vị: r=10r = 10 cm =0,1= 0,1 m.

F=9⋅109⋅10−5⋅10−7(0,1)2=9⋅109⋅10−1210−2=9⋅109⋅10−10=0,9 NF = 9\cdot10^9 \cdot \dfrac{10^{-5}\cdot 10^{-7}}{(0,1)^2} = 9\cdot10^9 \cdot \dfrac{10^{-12}}{10^{-2}} = 9\cdot10^9 \cdot 10^{-10} = 0,9\ \text{N}

Vậy lực tác dụng lên mỗi điện tích có độ lớn F12=F21=0,9F_{12} = F_{21} = 0,9 N.

b) Vẽ các vectơ lực theo tỉ lệ

*Khoảng cách giữa hai điện tích:* tỉ lệ 1 cm ứng với 2 cm thực, nên vẽ hai điện tích cách nhau:
d=102=5 cmd = \dfrac{10}{2} = 5\ \text{cm}

*Độ dài vectơ lực:* tỉ lệ 1 cm ứng với 0,4 N, nên mỗi vectơ lực có độ dài:
ℓ=F0,4=0,90,4=2,25 cm\ell = \dfrac{F}{0,4} = \dfrac{0,9}{0,4} = 2,25\ \text{cm}

Cách vẽ: Đặt hai điểm biểu diễn q1q_1 và q2q_2 cách nhau 5 cm. Vì hai điện tích cùng dấu (đẩy nhau):
- Vectơ F⃗21\vec{F}_{21} (lực q2q_2 tác dụng lên q1q_1): gốc tại q1q_1, hướng ra xa q2q_2, dài 2,25 cm.
- Vectơ F⃗12\vec{F}_{12} (lực q1q_1 tác dụng lên q2q_2): gốc tại q2q_2, hướng ra xa q1q_1, dài 2,25 cm.

Hai vectơ nằm trên đường thẳng nối hai điện tích, ngược chiều nhau, cùng độ dài 2,25 cm.

Kiểm tra lại: F=9⋅109⋅10−12/10−2=0,9F = 9\cdot10^9 \cdot 10^{-12} / 10^{-2} = 0,9 N (đúng). Chiều dài vẽ khoảng cách 55 cm ×2=10\times 2 = 10 cm =r= r (đúng); chiều dài vẽ lực 2,252,25 cm ×0,4=0,9\times 0,4 = 0,9 N =F= F (đúng).

Đáp số

F = 0,9 N (lực đẩy, do hai điện tích cùng dấu)Vẽ: khoảng cách hai điện tích 5 cm; mỗi vectơ lực dài 2,25 cm, cùng độ lớn, ngược chiều, hướng ra xa nhau

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.