Giải Câu hỏi trang 15 SGK Vật lí 11
Đề bài
So sánh đồ thị Hình 3.3 và Hình 3.1, ta có nhận xét gì về pha của li độ và gia tốc của một dao động.
Bài toán cần so sánh hai đồ thị cùng vẽ với pha ban đầu .
Hình 3.1 — Đồ thị li độ : Trục tung là li độ (đơn vị cm) với hai mức giới hạn và ; trục hoành là thời gian (đơn vị s), chia mốc tại , , , , . Đường biểu diễn có dạng hàm cosin : tại li độ đạt cực đại ; giảm về tại ; đạt cực tiểu tại ; trở lại tại ; rồi lên cực đại tại và lặp lại.
Hình 3.3 — Đồ thị gia tốc : Trục tung là gia tốc (đơn vị m/s) với hai mức giới hạn và ; trục hoành là thời gian (đơn vị s), chia mốc tại , , , , . Đường biểu diễn có dạng : tại gia tốc đạt cực tiểu ; tăng về tại ; đạt cực đại tại ; trở lại tại ; rồi xuống cực tiểu tại và lặp lại.
So sánh hai đồ thị: tại mọi thời điểm, khi li độ ở cực đại thì gia tốc ở cực tiểu và ngược lại — hai đường luôn trái dấu nhau, tức đồ thị gia tốc là ảnh phản chiếu (lật ngược) của đồ thị li độ qua trục thời gian.
Lời giải
Phân tích hai đồ thị (cùng vẽ với pha ban đầu )
Li độ có dạng , còn gia tốc có dạng .
Lập bảng so sánh giá trị tại các thời điểm đặc biệt:
| | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|
| | | | | | |
| | | | | | |
Tại mọi thời điểm, li độ và gia tốc luôn trái dấu nhau: khi đạt cực đại thì đạt cực tiểu , và khi đạt cực tiểu thì đạt cực đại . Đồ thị gia tốc (Hình 3.3) chính là ảnh phản chiếu (lật ngược) của đồ thị li độ (Hình 3.1) qua trục thời gian.
Giải thích bằng công thức
Vì nên gia tốc cũng biến thiên điều hoà cùng chu kì với li độ, nhưng pha của gia tốc lớn hơn pha của li độ một lượng .
Kết luận: Gia tốc và li độ của một dao động điều hoà luôn ngược pha nhau (lệch pha ). Gia tốc luôn trái dấu với li độ và luôn hướng về vị trí cân bằng, phù hợp với hệ thức .
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.