Giải Hoạt động trang 14 SGK Vật lí 11
Đề bài
Xác định độ dốc của đồ thị trên Hình 3.1 tại các điểm C, D, E, G, H bằng cách đặt một thước kẻ (loại 20 cm) cho mép của thước tiếp xúc với đồ thị li độ – thời gian tại các điểm đó. Từ độ dốc của thước, hãy so sánh độ lớn vận tốc của vật tại các điểm C, E, H.
Đồ thị li độ – thời gian của một vật dao động điều hoà với , dạng đường cosin . Trục tung là (cm) với hai mức giá trị và ; trục hoành là (s) chia các mốc , , , , . Tại đồ thị đạt cực đại (điểm A). Trên nhánh đi xuống có điểm C (ở khoảng giữa 0 và , còn dương) và điểm D (ngay trước , gần vị trí khi đồ thị cắt trục hoành đi xuống). Đồ thị xuống cực tiểu tại (điểm E). Trên nhánh đi lên có điểm G (quãng , còn âm, gần chỗ cắt trục hoành). Đồ thị lên lại cực đại tại (điểm H), rồi tiếp tục đi xuống.
Lời giải
Cơ sở: Độ dốc của đồ thị li độ – thời gian tại một điểm chính là độ dốc của tiếp tuyến với đồ thị tại điểm đó, và nó bằng vận tốc tức thời của vật:
Khi đặt mép thước tiếp xúc với đồ thị tại mỗi điểm, mép thước trùng với tiếp tuyến; mép thước càng dốc (nghiêng nhiều) thì độ lớn vận tốc càng lớn, mép thước càng nằm ngang thì vận tốc càng nhỏ.
a) Độ dốc của thước (tiếp tuyến) tại các điểm C, D, E, G, H
- Điểm C (trên nhánh đi xuống, ): đồ thị đang đi xuống nên mép thước nghiêng xuống → độ dốc âm, có độ lớn khác 0 (vật đang chuyển động).
- Điểm D (gần chỗ đồ thị cắt trục đi xuống, ): tại đây đồ thị dốc nhất → mép thước nghiêng nhiều nhất về phía xuống → độ dốc âm, độ lớn lớn nhất (ứng với tốc độ cực đại ).
- Điểm E (cực tiểu tại ): đồ thị đạt đáy, tiếp tuyến nằm ngang → mép thước nằm ngang → độ dốc .
- Điểm G (gần chỗ đồ thị cắt trục đi lên, ): đồ thị dốc nhất theo chiều đi lên → mép thước nghiêng nhiều nhất về phía lên → độ dốc dương, độ lớn lớn nhất ().
- Điểm H (cực đại tại ): đồ thị đạt đỉnh, tiếp tuyến nằm ngang → mép thước nằm ngang → độ dốc .
b) So sánh độ lớn vận tốc tại C, E, H
- Tại E và H, đồ thị ở vị trí biên ( và ), mép thước nằm ngang nên độ dốc bằng 0:
- Tại C, mép thước nghiêng (độ dốc khác 0) nên vật đang chuyển động với tốc độ khác 0:
Kiểm tra bằng công thức : tại E có và tại H có nên ; tại C có nên — phù hợp với kết quả đọc độ dốc.
Kết luận:
Vật có tốc độ lớn nhất tại C (trong ba điểm), còn tại hai vị trí biên E và H tốc độ bằng 0.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.