Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Câu hỏi trang 57 SGK Vật lí 10

Bài 13. Tổng hợp và phân tích lực   Đã kiểm chéo

Đề bài

Giả sử lực kéo của mỗi tàu kéo ở đầu bài đều có độ lớn bằng 8 000 N và góc giữa hai dây cáp bằng 30∘30^\circ.

a) Biểu diễn các lực kéo của mỗi tàu và hợp lực tác dụng vào tàu chở hàng.

b) Tính độ lớn của hợp lực của hai lực kéo.

c) Xác định phương và chiều của hợp lực.

d) Nếu góc giữa hai dây cáp bằng 90∘90^\circ thì hợp lực của hai lực kéo có phương, chiều và độ lớn như thế nào?

Lời giải

a) Biểu diễn các lực

- Hai lực kéo F1⃗\vec{F_1} và F2⃗\vec{F_2} của hai tàu kéo đặt tại tàu chở hàng, mỗi lực có độ lớn F1=F2=8 000F_1 = F_2 = 8\,000 N, hai dây cáp hợp với nhau góc α=30∘\alpha = 30^\circ.
- Hợp lực F⃗=F1⃗+F2⃗\vec{F} = \vec{F_1} + \vec{F_2} được dựng theo quy tắc hình bình hành: F⃗\vec{F} là đường chéo của hình bình hành có hai cạnh là F1⃗\vec{F_1} và F2⃗\vec{F_2}. Vì F1=F2F_1 = F_2 nên hình bình hành là hình thoi, F⃗\vec{F} nằm trên đường phân giác của góc α\alpha.

b) Độ lớn của hợp lực (khi α=30∘\alpha = 30^\circ)

Vì F1=F2=F0=8 000F_1 = F_2 = F_0 = 8\,000 N, hợp lực nằm trên phân giác nên:

F=2F0cos⁡α2=2⋅8 000⋅cos⁡15∘F = 2F_0\cos\dfrac{\alpha}{2} = 2 \cdot 8\,000 \cdot \cos 15^\circ

F=16 000⋅0,966≈15 455 N≈15 500 NF = 16\,000 \cdot 0{,}966 \approx 15\,455 \text{ N} \approx 15\,500 \text{ N}

c) Phương và chiều của hợp lực

- Phương: nằm trên đường phân giác của góc 30∘30^\circ giữa hai dây cáp.
- Chiều: hướng về phía trước, cùng chiều chuyển động của tàu chở hàng (cùng chiều với tổng hai lực kéo).

d) Trường hợp góc giữa hai dây cáp bằng 90∘90^\circ

Lúc này F1⃗⊥F2⃗\vec{F_1} \perp \vec{F_2}, áp dụng định lí Pythagore (hoặc công thức F=2F0cos⁡α2F = 2F_0\cos\dfrac{\alpha}{2} với α=90∘\alpha = 90^\circ):

F=F12+F22=8 0002+8 0002=8 0002≈11 314 NF = \sqrt{F_1^2 + F_2^2} = \sqrt{8\,000^2 + 8\,000^2} = 8\,000\sqrt{2} \approx 11\,314 \text{ N}

- Phương: nằm trên đường phân giác của góc vuông (hợp với mỗi dây cáp một góc 45∘45^\circ).
- Chiều: hướng về phía trước, cùng chiều chuyển động của tàu chở hàng.
- Độ lớn: F≈11 314F \approx 11\,314 N (nhỏ hơn so với khi góc bằng 30∘30^\circ: góc giữa hai lực càng lớn thì hợp lực càng nhỏ).

Đáp số

Dựng hợp lực theo quy tắc hình bình hành (hình thoi), F⃗\vec{F} nằm trên phân giác góc 30∘30^\circF≈15 455F \approx 15\,455 N ≈15 500\approx 15\,500 NPhương: trên phân giác góc 30∘30^\circ; chiều: về phía trước, cùng chiều chuyển động của tàuF=8 0002≈11 314F = 8\,000\sqrt{2} \approx 11\,314 N; phương trên phân giác góc vuông, chiều về phía trước

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.