Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Câu hỏi 3 trang 53 SGK Vật lí 10

Bài 12. Chuyển động ném   Đã kiểm

Đề bài

Người ta bắn một viên bi với vận tốc ban đầu 4 m/s hướng lên theo phương xiên 45∘45^\circ so với phương nằm ngang. Coi sức cản của không khí là không đáng kể.

a) Vận tốc của viên bi có độ lớn cực tiểu ở vị trí nào?

b) Viên bi có vận tốc cực tiểu vào thời điểm nào?

Lời giải

Phân tích chuyển động

Chọn gốc tọa độ tại điểm bắn, trục OxOx nằm ngang theo hướng bắn, trục OyOy thẳng đứng hướng lên. Lấy g=9,8g = 9{,}8 m/s². Viên bi chuyển động ném xiên nên phân tích vận tốc ban đầu thành hai thành phần:

v0x=v0cos⁡45∘=4⋅22=22 m/sv_{0x} = v_0\cos 45^\circ = 4\cdot\frac{\sqrt{2}}{2} = 2\sqrt{2}\ \text{m/s}

v0y=v0sin⁡45∘=4⋅22=22 m/sv_{0y} = v_0\sin 45^\circ = 4\cdot\frac{\sqrt{2}}{2} = 2\sqrt{2}\ \text{m/s}

Vì bỏ qua sức cản không khí:

- Theo phương ngang chuyển động thẳng đều, thành phần ngang không đổi: vx=v0x=22v_x = v_{0x} = 2\sqrt{2} m/s.
- Theo phương thẳng đứng chuyển động biến đổi đều: vy=v0y−gt=22−gtv_y = v_{0y} - gt = 2\sqrt{2} - gt.

Độ lớn vận tốc tại thời điểm tt:

v=vx2+vy2v = \sqrt{v_x^2 + v_y^2}

Vì vxv_x không đổi, vv chỉ phụ thuộc vyv_y. Do đó vv đạt giá trị cực tiểu khi vy=0v_y = 0.

a) Vị trí có vận tốc cực tiểu

Khi vy=0v_y = 0 thì thành phần thẳng đứng triệt tiêu — đó chính là điểm cao nhất (đỉnh) của quỹ đạo. Tại đó viên bi chỉ còn thành phần vận tốc nằm ngang, nên:

vmin⁡=vx=v0cos⁡45∘=22≈2,83 m/sv_{\min} = v_x = v_0\cos 45^\circ = 2\sqrt{2} \approx 2{,}83\ \text{m/s}

Vậy vận tốc của viên bi có độ lớn cực tiểu tại điểm cao nhất của quỹ đạo, bằng 22≈2,832\sqrt{2} \approx 2{,}83 m/s.

b) Thời điểm có vận tốc cực tiểu

Viên bi đạt vận tốc cực tiểu khi vy=0v_y = 0:

v0y−gt=0⇒t=v0yg=229,8≈0,29 sv_{0y} - gt = 0 \Rightarrow t = \frac{v_{0y}}{g} = \frac{2\sqrt{2}}{9{,}8} \approx 0{,}29\ \text{s}

Vậy viên bi có vận tốc cực tiểu vào thời điểm t≈0,29t \approx 0{,}29 s kể từ lúc bắn (tại đỉnh quỹ đạo).

*(Nếu lấy g=10g = 10 m/s² thì t=2210=25≈0,28t = \dfrac{2\sqrt{2}}{10} = \dfrac{\sqrt{2}}{5} \approx 0{,}28 s.)*

Đáp số

Tại điểm cao nhất của quỹ đạo; vmin⁡=22≈2,83v_{\min} = 2\sqrt{2} \approx 2{,}83 m/st=229,8≈0,29t = \dfrac{2\sqrt{2}}{9{,}8} \approx 0{,}29 s (hoặc ≈0,28\approx 0{,}28 s nếu lấy g=10g = 10 m/s²)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.