Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Hoạt động 1 trang 51 SGK Vật lí 10

Bài 12. Chuyển động ném   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy đề xuất phương án thí nghiệm để kiểm tra những kết luận 1 và 2.

Lời giải

Nhắc lại hai kết luận cần kiểm tra (chuyển động ném ngang)

- *Kết luận 1:* Theo phương nằm ngang OxOx, vật chuyển động thẳng đều với vận tốc đầu v0v_0 (vì không có lực tác dụng theo phương này).
- *Kết luận 2:* Theo phương thẳng đứng OyOy, vật chuyển động rơi tự do với gia tốc gg (nhanh dần đều, vận tốc đầu theo phương này bằng 00).

a) Dụng cụ

- Một thiết bị có lẫy (cần bật) có thể cùng một lúc: truyền cho viên bi A một vận tốc đầu v0v_0 theo phương ngang, đồng thời thả viên bi B rơi tự do (không vận tốc đầu) từ cùng một độ cao.
- Giá đỡ, thước đo, và một thiết bị ghi lại chuyển động (đèn nhấp nháy chiếu sáng từng khoảng thời gian bằng nhau rồi chụp ảnh, hoặc quay video rồi phân tích từng khung hình cách đều nhau về thời gian).

b) Tiến hành và kiểm tra kết luận 2 (phương thẳng đứng là rơi tự do)

- Bật lẫy để bi A được ném ngang và bi B rơi tự do cùng lúc, từ cùng độ cao.
- Quan sát (hoặc nghe tiếng chạm đất): hai viên bi luôn chạm đất cùng một lúc, dù bi A có vận tốc ngang còn bi B thì không.
- Điều này chứng tỏ chuyển động theo phương thẳng đứng của vật ném ngang độc lập với chuyển động theo phương ngang và giống hệt chuyển động rơi tự do → kết luận 2 được nghiệm đúng.

c) Kiểm tra kết luận 1 (phương ngang là chuyển động thẳng đều)

- Dùng đèn nhấp nháy (hoặc video) ghi lại vị trí của bi A sau những khoảng thời gian bằng nhau Δt\Delta t.
- Chiếu (chiếu bóng) các vị trí liên tiếp của bi A lên phương ngang OxOx, rồi đo khoảng cách giữa hai vị trí liên tiếp: các quãng đường theo phương ngang bằng nhau sau những khoảng thời gian bằng nhau.
- Vậy theo phương ngang vật đi được những quãng đường như nhau trong những khoảng thời gian như nhau ⇒\Rightarrow chuyển động thẳng đều với vận tốc v0v_0 → kết luận 1 được nghiệm đúng.
- (Đồng thời, hình chiếu của bi A lên phương thẳng đứng OyOy có khoảng cách tăng dần đúng như của bi B rơi tự do, một lần nữa khẳng định kết luận 2.)

Kết luận: Thí nghiệm "ném ngang – rơi tự do đồng thời" kết hợp chụp ảnh hoạt nghiệm (đèn nhấp nháy) cho phép kiểm tra được cả hai kết luận: phương ngang là chuyển động thẳng đều, phương thẳng đứng là chuyển động rơi tự do.

Đáp số

Dùng thiết bị ném ngang bi A đồng thời thả rơi tự do bi B từ cùng độ cao; hai bi chạm đất cùng lúc → phương thẳng đứng là rơi tự do (kết luận 2)Chụp ảnh hoạt nghiệm (đèn nhấp nháy, khoảng thời gian bằng nhau): hình chiếu trên Ox cách đều nhau → phương ngang là chuyển động thẳng đều (kết luận 1)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.