Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Câu hỏi trang 47 SGK Vật lí 10

Bài 11. Thực hành: Đo gia tốc rơi tự do   Đã kiểm chéo

Đề bài

Các vật rơi tự do chuyển động rất nhanh, làm thế nào đo được gia tốc rơi tự do của vật?

Lời giải

Ý tưởng chung: Vật rơi tự do rất nhanh nên không thể dùng đồng hồ bấm tay (sai số lớn do phản xạ của người). Cách khắc phục là *đo gián tiếp*: đo quãng đường rơi ss và thời gian rơi tt bằng dụng cụ tự động có độ chính xác cao, rồi tính gia tốc nhờ công thức của chuyển động rơi tự do (chuyển động thẳng nhanh dần đều, vận tốc đầu bằng 0):

s=12gt2  ⇒  g=2st2s = \dfrac{1}{2}gt^2 \;\Rightarrow\; g = \dfrac{2s}{t^2}

a) Cần đo hai đại lượng: quãng đường rơi ss và thời gian rơi tt tương ứng.

b) Phương án đo (theo SGK): Dùng bộ dụng cụ gồm:
- Nam châm điện giữ viên bi thép ở vị trí xuất phát; khi ngắt điện, bi bắt đầu rơi và đồng thời đồng hồ đo thời gian hiện số bắt đầu chạy.
- Cổng quang điện đặt phía dưới: khi bi rơi qua, nó chắn tia sáng làm đồng hồ dừng lại.
- Thước đo (gắn trên giá đỡ thẳng đứng) để đọc quãng đường ss từ vị trí bi đến cổng quang điện.

Nhờ đồng hồ đo thời gian hiện số và cổng quang điện, việc bấm và dừng thời gian là *tự động*, loại bỏ sai số do thao tác của tay người, nên đo được thời gian rơi rất ngắn một cách chính xác.

c) Tiến hành và xử lí số liệu: Với mỗi quãng đường ss, đo thời gian rơi tt nhiều lần rồi lấy giá trị trung bình tˉ\bar{t}. Thay vào công thức:

g=2stˉ 2g = \dfrac{2s}{\bar{t}^{\,2}}

Làm với vài giá trị ss khác nhau, tính gg rồi lấy trung bình để được kết quả gần đúng với giá trị thực (g≈9,8 m/s2g \approx 9{,}8\ \text{m/s}^2).

Đáp số

Đo gián tiếp: đo quãng đường ss và thời gian rơi tt bằng nam châm điện, cổng quang điện và đồng hồ đo thời gian hiện số, rồi tính g=2st2≈9,8 m/s2g = \dfrac{2s}{t^2} \approx 9{,}8\ \text{m/s}^2

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.