Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Câu hỏi trang 38 SGK Vật lí 10

Bài 8. Chuyển động biến đổi. Gia tốc   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy chứng tỏ khi a⃗\vec{a} cùng chiều với v⃗\vec{v} (a.v>0a.v > 0) thì chuyển động là nhanh dần, khi a⃗\vec{a} ngược chiều với v⃗\vec{v} (a.v<0a.v < 0) thì chuyển động là chậm dần.

Lời giải

Thiết lập bài toán.

Xét một vật chuyển động thẳng. Ta chọn một chiều dương cho trục toạ độ, khi đó vận tốc vv và gia tốc aa là các giá trị đại số (có dấu). Tốc độ của vật chính là độ lớn của vận tốc, tức là ∣v∣|v|. Chuyển động là nhanh dần khi tốc độ ∣v∣|v| tăng dần theo thời gian, và chậm dần khi tốc độ ∣v∣|v| giảm dần theo thời gian.

Theo định nghĩa, gia tốc cho biết độ biến thiên của vận tốc trong một đơn vị thời gian:
a=ΔvΔta = \frac{\Delta v}{\Delta t}
Vì khoảng thời gian Δt>0\Delta t > 0, nên dấu của Δv\Delta v (độ biến thiên vận tốc) luôn cùng dấu với gia tốc aa.

a) Trường hợp a⃗\vec{a} cùng chiều với v⃗\vec{v} (tức a⋅v>0a\cdot v > 0): chuyển động nhanh dần.

Khi a⋅v>0a\cdot v > 0 thì aa và vv cùng dấu. Ta chọn chiều dương là chiều của v⃗\vec{v}, khi đó v>0v > 0 và kéo theo a>0a > 0.

Vì a>0a > 0 nên Δv=a Δt>0\Delta v = a\,\Delta t > 0, nghĩa là vận tốc vv tăng dần. Do vv đang dương và tăng thêm nên tốc độ ∣v∣=v|v| = v cũng tăng dần.

Tốc độ tăng dần ⇒\Rightarrow vật chuyển động nhanh dần (đpcm).

b) Trường hợp a⃗\vec{a} ngược chiều với v⃗\vec{v} (tức a⋅v<0a\cdot v < 0): chuyển động chậm dần.

Khi a⋅v<0a\cdot v < 0 thì aa và vv trái dấu. Vẫn chọn chiều dương là chiều của v⃗\vec{v}, khi đó v>0v > 0 và kéo theo a<0a < 0.

Vì a<0a < 0 nên Δv=a Δt<0\Delta v = a\,\Delta t < 0, nghĩa là vận tốc vv giảm dần. Do vv đang dương mà giảm dần nên tốc độ ∣v∣=v|v| = v cũng giảm dần (vật đi chậm lại).

Tốc độ giảm dần ⇒\Rightarrow vật chuyển động chậm dần (đpcm).

Kết luận. Dấu của tích a⋅va\cdot v quyết định tính chất chuyển động: a⋅v>0a\cdot v > 0 (gia tốc cùng chiều vận tốc) thì tốc độ tăng — chuyển động nhanh dần; a⋅v<0a\cdot v < 0 (gia tốc ngược chiều vận tốc) thì tốc độ giảm — chuyển động chậm dần.

Đáp số

đpcmđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.