Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Vận dụng 2 trang 36 SGK Vật lí 10

Bài 7. Đồ thị độ dịch chuyển – thời gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

Đồ thị độ dịch chuyển – thời gian trong chuyển động thẳng của một xe ô tô đồ chơi điều khiển từ xa được vẽ ở Hình 7.4.

a) Mô tả chuyển động của xe.

b) Xác định vị trí của xe so với điểm xuất phát của xe ở giây thứ 2, giây thứ 4, giây thứ 8 và giây thứ 10.

c) Xác định tốc độ và vận tốc của xe trong 2 giây đầu, từ giây thứ 2 đến giây thứ 4 và từ giây thứ 4 đến giây thứ 8.

d) Xác định quãng đường đi được và độ dịch chuyển của xe sau 10 giây chuyển động. Tại sao giá trị của chúng không giống nhau?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 36 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Đồ thị độ dịch chuyển d (m) theo thời gian t (s). Trục tung d (m) chia từ -1 đến 4, trục hoành t (s) chia từ 0 đến 10. Đường biểu diễn gồm các đoạn thẳng nối các điểm: từ gốc (0; 0) đi lên đến điểm (2; 4); giữ ngang từ (2; 4) đến (4; 4); đi xuống từ (4; 4) qua (8; 0) đến (9; -1); rồi giữ ngang từ (9; -1) đến (10; -1). Như vậy trong 2 s đầu d tăng từ 0 đến 4 m, từ giây 2 đến giây 4 d không đổi (giữ 4 m), từ giây 4 đến giây 9 d giảm từ 4 m xuống -1 m (đi qua 0 ở giây thứ 8), và từ giây 9 đến giây 10 d giữ -1 m.

Lời giải

a) Mô tả chuyển động của xe

- Trong 2 giây đầu (0→20 \to 2 s): độ dịch chuyển tăng đều từ 00 đến 44 m → xe chuyển động thẳng đều theo chiều dương (ra xa điểm xuất phát).
- Từ giây thứ 2 đến giây thứ 4 (2→42 \to 4 s): độ dịch chuyển không đổi, giữ d=4d = 4 m → xe đứng yên (dừng lại).
- Từ giây thứ 4 đến giây thứ 9 (4→94 \to 9 s): độ dịch chuyển giảm đều từ 44 m xuống −1-1 m (đi qua vị trí d=0d = 0 ở giây thứ 8) → xe chuyển động thẳng đều theo chiều âm (quay ngược trở lại, qua điểm xuất phát rồi ra phía bên kia).
- Từ giây thứ 9 đến giây thứ 10 (9→109 \to 10 s): độ dịch chuyển không đổi, giữ d=−1d = -1 m → xe lại đứng yên.

b) Vị trí của xe so với điểm xuất phát

Đọc trực tiếp giá trị dd trên đồ thị:

- Giây thứ 2: d=4d = 4 m (cách điểm xuất phát 44 m về phía dương).
- Giây thứ 4: d=4d = 4 m (vẫn cách 44 m về phía dương).
- Giây thứ 8: d=0d = 0 m (xe trở về đúng điểm xuất phát).
- Giây thứ 10: d=−1d = -1 m (cách điểm xuất phát 11 m về phía âm).

c) Tốc độ và vận tốc của xe

Vận tốc: v=ΔdΔtv = \dfrac{\Delta d}{\Delta t} (độ dốc của đồ thị); tốc độ là độ lớn của vận tốc khi xe chỉ đi theo một chiều trong mỗi khoảng.

- Trong 2 giây đầu (0→20 \to 2 s):
v=4−02−0=2 m/sv = \frac{4 - 0}{2 - 0} = 2 \text{ m/s}
Vận tốc =+2= +2 m/s (theo chiều dương), tốc độ =2= 2 m/s.

- Từ giây thứ 2 đến giây thứ 4 (2→42 \to 4 s):
v=4−44−2=0v = \frac{4 - 4}{4 - 2} = 0
Vận tốc =0= 0, tốc độ =0= 0 (xe đứng yên).

- Từ giây thứ 4 đến giây thứ 8 (4→84 \to 8 s):
v=0−48−4=−1 m/sv = \frac{0 - 4}{8 - 4} = -1 \text{ m/s}
Vận tốc =−1= -1 m/s (theo chiều âm), tốc độ =1= 1 m/s.

d) Quãng đường và độ dịch chuyển sau 10 giây

*Độ dịch chuyển* bằng độ biến thiên vị trí từ lúc đầu đến lúc cuối:
d=d10−d0=(−1)−0=−1 md = d_{10} - d_0 = (-1) - 0 = -1 \text{ m}
Tức độ dịch chuyển có độ lớn 11 m, hướng theo chiều âm.

*Quãng đường* là tổng chiều dài đường đi (luôn dương), cộng theo từng chặng:
- 0→20 \to 2 s: đi được 44 m (từ 00 đến 44 m).
- 2→42 \to 4 s: đứng yên, 00 m.
- 4→94 \to 9 s: đi được ∣−1−4∣=5|{-1} - 4| = 5 m (từ 44 m xuống −1-1 m).
- 9→109 \to 10 s: đứng yên, 00 m.

s=4+0+5+0=9 ms = 4 + 0 + 5 + 0 = 9 \text{ m}

*Vì sao hai giá trị khác nhau?* Vì trong quá trình chuyển động xe có đổi chiều (đi theo chiều dương rồi quay lại theo chiều âm). Quãng đường cộng dồn toàn bộ chiều dài đường đi theo cả hai chiều nên bằng 99 m, còn độ dịch chuyển chỉ phụ thuộc vị trí đầu và vị trí cuối (phần đi và phần về bù trừ nhau) nên chỉ bằng −1-1 m. Chỉ khi xe chuyển động theo một chiều không đổi thì độ lớn độ dịch chuyển mới bằng quãng đường.

Đáp số

a) 0–2 s: thẳng đều chiều dương; 2–4 s: đứng yên; 4–9 s: thẳng đều chiều âm (qua gốc ở giây 8); 9–10 s: đứng yênb) Giây 2: d = 4 m; giây 4: d = 4 m; giây 8: d = 0 m; giây 10: d = −1 mc) 0–2 s: v = 2 m/s, tốc độ 2 m/s; 2–4 s: v = 0, tốc độ 0; 4–8 s: v = −1 m/s, tốc độ 1 m/sd) Quãng đường s = 9 m; độ dịch chuyển d = −1 m. Khác nhau vì xe đổi chiều chuyển động

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.