Giải Hoạt động trang 30 SGK Vật lí 10
Đề bài
Hãy thảo luận nhóm về các nội dung sau:
1. Dùng dụng cụ gì để đo quãng đường và thời gian chuyển động của vật?
2. Làm thế nào đo được quãng đường đi được của vật trong một khoảng thời gian hoặc ngược lại?
3. Thiết kế các phương án đo tốc độ và so sánh ưu, nhược điểm của các phương án đó.
Lời giải
1. Dụng cụ dùng để đo quãng đường và thời gian chuyển động của vật
- Đo quãng đường (độ dịch chuyển): dùng thước (thước thẳng, thước dây, thước cuộn) có độ chia nhỏ nhất phù hợp để xác định khoảng cách giữa hai vị trí của vật.
- Đo thời gian: dùng đồng hồ bấm giây (đo thủ công) hoặc đồng hồ đo thời gian hiện số dùng cùng cổng quang điện (đo tự động, chính xác hơn).
2. Cách đo quãng đường đi được của vật trong một khoảng thời gian (hoặc ngược lại)
- Chọn hai vị trí (hai mốc) trên quỹ đạo làm điểm đầu và điểm cuối, dùng thước đo khoảng cách giữa chúng → được quãng đường.
- Cho vật chuyển động, dùng đồng hồ đo khoảng thời gian vật đi từ vị trí đầu đến vị trí cuối:
+ Đo thủ công: bấm đồng hồ khi vật qua mốc đầu, bấm dừng khi vật qua mốc cuối.
+ Đo tự động: đặt hai cổng quang điện tại hai mốc, nối với đồng hồ đo thời gian hiện số; vật (tấm cản quang) chắn tia ở cổng 1 thì đồng hồ bắt đầu đếm, chắn tia ở cổng 2 thì đồng hồ dừng → đọc được .
- Ngược lại, nếu đã định sẵn khoảng thời gian , ta đánh dấu vị trí vật tại thời điểm đầu và thời điểm cuối rồi dùng thước đo quãng đường tương ứng.
3. Các phương án đo tốc độ và so sánh ưu, nhược điểm
Tốc độ được xác định theo công thức:
trong đó là quãng đường (m), là thời gian (s), là tốc độ (m/s).
Phương án 1: Dùng thước và đồng hồ bấm giây
- Cách làm: Đo quãng đường bằng thước, đo thời gian bằng đồng hồ bấm giây, tính .
- Ưu điểm: Dụng cụ đơn giản, dễ kiếm, rẻ tiền, thao tác nhanh gọn, đo được ở nhiều nơi.
- Nhược điểm: Kém chính xác vì thời gian bấm đồng hồ phụ thuộc phản xạ của người đo (sai số khi bắt đầu và kết thúc bấm), nhất là khi vật chuyển động nhanh hoặc thời gian ngắn.
Phương án 2: Dùng thước, cổng quang điện và đồng hồ đo thời gian hiện số
- Cách làm: Đo quãng đường (khoảng cách giữa hai cổng quang điện) bằng thước; đồng hồ hiện số tự động đo thời gian vật đi giữa hai cổng; tính .
- Ưu điểm: Chính xác cao vì loại bỏ được sai số do phản xạ của người, đo được cả những khoảng thời gian rất ngắn.
- Nhược điểm: Thiết bị phức tạp, đắt tiền, phải lắp đặt và căn chỉnh cổng quang điện, chỉ thuận tiện khi làm trong phòng thí nghiệm.
Kết luận: Cả hai phương án đều dựa trên công thức . Phương án 1 đơn giản, tiện lợi nhưng kém chính xác; phương án 2 chính xác hơn nhưng dụng cụ phức tạp, tốn kém hơn. Tùy điều kiện và yêu cầu về độ chính xác mà chọn phương án phù hợp.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.