Sách giáo khoa Toán 9 Tập hai

Giải Câu hỏi trang 126 SGK Toán 9

Gene trội trong các thí nghiệm của Mendel (Hoạt động thực hành trải nghiệm)   Đã kiểm chéo

Đề bài

Giải thích kết luận của Mendel bằng xác suất.

Gọi xyxy là kiểu gene của một cây đậu trong đời lai F2.

a) Giả thiết rằng khả năng xx, yy nhận các giá trị A, a là như nhau. Các giá trị có thể có của xyxy được cho trong Bảng T.4. Hãy liệt kê kiểu gene có thể có của một cây đậu trong đời lai F2. Bốn phương án tổ hợp trong Bảng T.4 có đồng khả năng hay không?

b) Tính xác suất của các sự kiện "Cây đậu trong đời lai F2 có kiểu gene AA", "Cây đậu trong đời lai F2 có kiểu gene aa"; "Cây đậu trong đời lai F2 có hoa màu đỏ"; "Cây đậu trong đời lai F2 có hoa màu trắng".

c) So sánh các xác suất tính được với các kết luận của Mendel về tỉ lệ kiểu gene, kiểu hình trong đời lai F2 khi lai hai bố mẹ khác nhau về một cặp tính trạng thuần chủng tương phản.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 126 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng T.4. Các phương án tổ hợp (hàng x, cột y):

| x \ y | A | a |
|---|---|---|
| A | AA | aA |
| a | Aa | aa |

Lời giải

a) Các kiểu gene có thể có và tính đồng khả năng

Kiểu gene của cây đậu là xyxy, trong đó mỗi vị trí xx, yy nhận một trong hai giá trị AA hoặc aa. Dựa vào Bảng T.4, bốn phương án tổ hợp là:

AA,aA,Aa,aa.AA,\quad aA,\quad Aa,\quad aa.

Vì aAaA và AaAa cùng là một kiểu gene (chứa một AA và một aa), nên các kiểu gene có thể có của một cây đậu trong đời lai F2 là:

AA,Aa (=aA),aa.AA,\quad Aa\ (=aA),\quad aa.

Theo giả thiết, khả năng xx nhận giá trị AA hay aa là như nhau, khả năng yy nhận giá trị AA hay aa cũng như nhau, và hai vị trí xx, yy được chọn độc lập. Do đó mỗi ô trong Bảng T.4 xuất hiện với cùng một khả năng. Vậy bốn phương án tổ hợp AA, aA, Aa, aaAA,\ aA,\ Aa,\ aa là đồng khả năng, mỗi phương án có khả năng xảy ra như nhau.

b) Tính xác suất các sự kiện

Vì bốn phương án AA, aA, Aa, aaAA,\ aA,\ Aa,\ aa là đồng khả năng nên số kết quả có thể là 44, mỗi kết quả có xác suất 14\dfrac{1}{4}.

- Sự kiện "Cây đậu F2 có kiểu gene AAAA": chỉ có 11 kết quả thuận lợi là AAAA, nên
P(AA)=14=0,25.P(AA)=\frac{1}{4}=0,25.

- Sự kiện "Cây đậu F2 có kiểu gene aaaa": chỉ có 11 kết quả thuận lợi là aaaa, nên
P(aa)=14=0,25.P(aa)=\frac{1}{4}=0,25.

- Sự kiện "Cây đậu F2 có hoa màu đỏ": gene AA là gene trội nên cây có hoa đỏ khi kiểu gene chứa ít nhất một AA, tức là các kết quả AA, aA, AaAA,\ aA,\ Aa (33 kết quả thuận lợi), nên
P(hoa đỏ)=34=0,75.P(\text{hoa đỏ})=\frac{3}{4}=0,75.

- Sự kiện "Cây đậu F2 có hoa màu trắng": cây có hoa trắng khi kiểu gene là aaaa (11 kết quả thuận lợi), nên
P(hoa trắng)=14=0,25.P(\text{hoa trắng})=\frac{1}{4}=0,25.

c) So sánh với kết luận của Mendel

Từ câu b), xét theo kiểu gene ta có:
P(AA):P(Aa):P(aa)=14:24:14=1:2:1,P(AA):P(Aa):P(aa)=\frac{1}{4}:\frac{2}{4}:\frac{1}{4}=1:2:1,
trong đó P(Aa)=P(aA)+P(Aa)=14+14=24=12P(Aa)=P(aA)+P(Aa)=\dfrac{1}{4}+\dfrac{1}{4}=\dfrac{2}{4}=\dfrac{1}{2}.

Xét theo kiểu hình:
P(hoa đỏ):P(hoa trắng)=34:14=3:1.P(\text{hoa đỏ}):P(\text{hoa trắng})=\frac{3}{4}:\frac{1}{4}=3:1.

Các tỉ lệ này trùng khớp với kết luận của Mendel: khi lai hai bố mẹ khác nhau về một cặp tính trạng thuần chủng tương phản thì đời lai F2 có tỉ lệ kiểu gene 1:2:11:2:1 và tỉ lệ kiểu hình (trội : lặn) là 3:13:1. Như vậy, lí thuyết xác suất giải thích được các kết luận thực nghiệm của Mendel.

Đáp số

Các kiểu gene: AA, Aa (=aA), aa; bốn phương án AA, aA, Aa, aa là đồng khả năngP(AA)=0,25; P(aa)=0,25; P(hoa đỏ)=0,75; P(hoa trắng)=0,25Tỉ lệ kiểu gene 1:2:1 và kiểu hình 3:1, trùng với kết luận của Mendel

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.