Giải Bài 9.23 trang 83 SGK Toán 9
Đề bài
Người ta muốn dựng một khung cổng hình chữ nhật rộng 4 m và cao 3 m, bên ngoài khung cổng được bao bởi một khung thép dạng nửa đường tròn như Hình 9.37. Tính chiều dài của đoạn thép làm khung nửa đường tròn đó.
Hình 9.37: Một nửa đường tròn (mái vòm) đặt trên đường kính nằm ngang. Bên trong, phía dưới có một hình chữ nhật với cạnh trên nằm ngang dài 4 m và cạnh bên đứng cao 3 m; hai đỉnh trên của hình chữ nhật nằm trên nửa đường tròn.
Lời giải
Phân tích hình vẽ. Gọi nửa đường tròn tâm , bán kính , đặt trên đường kính nằm ngang. Hình chữ nhật có cạnh đáy nằm trên đường kính, cạnh đáy dài m, cạnh bên cao m; hai đỉnh trên và nằm trên nửa đường tròn.
Do nửa đường tròn đối xứng qua đường thẳng đứng đi qua , hình chữ nhật cũng nhận trục này làm trục đối xứng, nên là trung điểm của cạnh đáy .
Chọn hệ trục toạ độ gốc , trục hoành theo đường kính, trục tung thẳng đứng. Khi đó:
- Hai đỉnh dưới: , (vì nên mỗi nửa bằng ).
- Hai đỉnh trên: , (vì chiều cao bằng ).
Tính bán kính . Đỉnh nằm trên nửa đường tròn tâm bán kính , nên khoảng cách . Áp dụng định lí Pythagore cho tam giác vuông có hai cạnh góc vuông là và :
Tính chiều dài khung thép. Khung thép là nửa đường tròn nên có độ dài bằng nửa chu vi đường tròn bán kính :
Kiểm tra lại đáp số. , do đó m. Giá trị này hợp lí: bề rộng cổng là m nên đường kính vòm phải lớn hơn m, tức m, và nửa cung dài hơn đường kính — phù hợp.
Kết luận. Chiều dài đoạn thép làm khung nửa đường tròn là m.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.