Sách giáo khoa Toán 9 Tập một

Giải Bài 5.20 trang 103 SGK Toán 9

Bài 16. Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Bạn Thanh cắt 4 hình tròn bằng giấy có bán kính lần lượt là 4 cm, 6 cm, 7 cm và 8 cm để dán trang trí trên một mảnh giấy, trên đó có vẽ trước hai đường thẳng aa và bb. Biết rằng aa và bb là hai đường thẳng song song với nhau và cách nhau một khoảng 6 cm (nghĩa là mọi điểm trên đường thẳng bb đều cách aa một khoảng 6 cm). Hỏi nếu bạn Thanh dán sao cho tâm của cả 4 hình tròn đều nằm trên đường thẳng bb thì hình tròn nào sẽ che khuất một phần của đường thẳng aa, hình tròn nào sẽ không che khuất một phần của đường thẳng aa?

Lời giải

Phân tích. Vì tâm của cả 4 hình tròn đều nằm trên đường thẳng bb, mà bb song song với aa và cách aa một khoảng 66 cm, nên khoảng cách từ tâm mỗi hình tròn đến đường thẳng aa đều bằng:
d=6 cm.d = 6 \text{ cm}.

Xét một đường tròn tâm OO bán kính RR và đường thẳng aa với khoảng cách từ tâm đến đường thẳng là dd. Theo vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn:

- Nếu R>dR > d: đường thẳng aa cắt đường tròn tại hai điểm ⇒\Rightarrow hình tròn che khuất một phần của aa.
- Nếu R=dR = d: đường thẳng aa tiếp xúc với đường tròn (chỉ chạm tại một điểm) ⇒\Rightarrow hình tròn không che khuất một phần của aa.
- Nếu R<dR < d: đường thẳng aa không giao với đường tròn ⇒\Rightarrow hình tròn không che khuất một phần của aa.

So sánh từng bán kính với d=6d = 6 cm:

a) Hình tròn bán kính R=4R = 4 cm: R=4<6=dR = 4 < 6 = d nên aa không cắt đường tròn ⇒\Rightarrow không che khuất một phần của đường thẳng aa.

b) Hình tròn bán kính R=6R = 6 cm: R=6=6=dR = 6 = 6 = d nên aa tiếp xúc với đường tròn, chỉ chạm tại đúng một điểm ⇒\Rightarrow không che khuất một phần của đường thẳng aa.

c) Hình tròn bán kính R=7R = 7 cm: R=7>6=dR = 7 > 6 = d nên aa cắt đường tròn tại hai điểm ⇒\Rightarrow che khuất một phần của đường thẳng aa.

d) Hình tròn bán kính R=8R = 8 cm: R=8>6=dR = 8 > 6 = d nên aa cắt đường tròn tại hai điểm ⇒\Rightarrow che khuất một phần của đường thẳng aa.

Kết luận. Các hình tròn bán kính 77 cm và 88 cm sẽ che khuất một phần của đường thẳng aa; các hình tròn bán kính 44 cm và 66 cm thì không che khuất một phần của đường thẳng aa.

Đáp số

Hình tròn bán kính 4 cm: không che khuất (vì 4 < 6)Hình tròn bán kính 6 cm: không che khuất, chỉ tiếp xúc (vì 6 = 6)Hình tròn bán kính 7 cm: che khuất một phần (vì 7 > 6)Hình tròn bán kính 8 cm: che khuất một phần (vì 8 > 6)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.