Sách giáo khoa Toán 8 Tập một

Giải Bài 3 trang 114 SGK Toán 8

Thực hành sử dụng phần mềm GeoGebra   Đã kiểm chéo

Đề bài

Phân tích các đa thức sau thành nhân tử:

a) x4−4x3−7x2+8x+10x^4 - 4x^3 - 7x^2 + 8x + 10;

b) (x+y+z)3−x3−y3−z3(x + y + z)^3 - x^3 - y^3 - z^3.

Lời giải

## a) Phân tích x4−4x3−7x2+8x+10x^4 - 4x^3 - 7x^2 + 8x + 10

Tìm nghiệm hữu tỉ (nhẩm ước của hạng tử tự do 1010):

- Thay x=−1x = -1: (−1)4−4(−1)3−7(−1)2+8(−1)+10=1+4−7−8+10=0(-1)^4 - 4(-1)^3 - 7(-1)^2 + 8(-1) + 10 = 1 + 4 - 7 - 8 + 10 = 0 → x+1x+1 là một nhân tử.
- Thay x=5x = 5: 54−4⋅53−7⋅52+8⋅5+10=625−500−175+40+10=05^4 - 4\cdot 5^3 - 7\cdot 5^2 + 8\cdot 5 + 10 = 625 - 500 - 175 + 40 + 10 = 0 → x−5x-5 là một nhân tử.

Vậy đa thức chia hết cho (x+1)(x−5)=x2−4x−5(x+1)(x-5) = x^2 - 4x - 5.

Thực hiện phép chia x4−4x3−7x2+8x+10x^4 - 4x^3 - 7x^2 + 8x + 10 cho x2−4x−5x^2 - 4x - 5:

x4−4x3−7x2+8x+10=(x2−4x−5)(x2−2).x^4 - 4x^3 - 7x^2 + 8x + 10 = (x^2 - 4x - 5)(x^2 - 2).

(Thương là x2−2x^2 - 2, số dư bằng 00.)

Do đó:

x4−4x3−7x2+8x+10=(x+1)(x−5)(x2−2).x^4 - 4x^3 - 7x^2 + 8x + 10 = (x+1)(x-5)(x^2 - 2).

Kiểm tra lại: (x+1)(x−5)=x2−4x−5(x+1)(x-5) = x^2 - 4x - 5; nhân với x2−2x^2 - 2:
(x2−4x−5)(x2−2)=x4−4x3−7x2+8x+10. ✓(x^2 - 4x - 5)(x^2 - 2) = x^4 - 4x^3 - 7x^2 + 8x + 10.\ \checkmark

(Kết quả này trùng với lệnh Factor của GeoGebra; đa thức x2−2x^2 - 2 không phân tích được nữa trên tập số hữu tỉ.)

##

b) Phân tích (x+y+z)3−x3−y3−z3(x + y + z)^3 - x^3 - y^3 - z^3

Bước 1. Nhóm và dùng hằng đẳng thức hiệu hai lập phương với a=x+y+z, b=za = x+y+z,\ b = z:

(x+y+z)3−z3=(x+y)[(x+y+z)2+(x+y+z)z+z2].(x+y+z)^3 - z^3 = (x+y)\big[(x+y+z)^2 + (x+y+z)z + z^2\big].

Bước 2. Lại có x3+y3=(x+y)(x2−xy+y2)x^3 + y^3 = (x+y)(x^2 - xy + y^2). Vậy:

(x+y+z)3−x3−y3−z3=(x+y)[(x+y+z)2+(x+y+z)z+z2−(x2−xy+y2)].(x+y+z)^3 - x^3 - y^3 - z^3 = (x+y)\Big[(x+y+z)^2 + (x+y+z)z + z^2 - (x^2 - xy + y^2)\Big].

Bước 3. Rút gọn biểu thức trong ngoặc:

(x+y+z)2=x2+y2+z2+2xy+2yz+2zx,(x+y+z)z=zx+yz+z2.(x+y+z)^2 = x^2 + y^2 + z^2 + 2xy + 2yz + 2zx,\quad (x+y+z)z = zx + yz + z^2.

Cộng lại rồi trừ (x2−xy+y2)(x^2 - xy + y^2):

3z2+3xy+3yz+3zx=3(z2+zx+xy+yz)=3[z(z+x)+y(x+z)]=3(x+z)(y+z).3z^2 + 3xy + 3yz + 3zx = 3\big(z^2 + zx + xy + yz\big) = 3\big[z(z+x) + y(x+z)\big] = 3(x+z)(y+z).

Bước 4. Thay vào:

(x+y+z)3−x3−y3−z3=3(x+y)(y+z)(z+x).(x+y+z)^3 - x^3 - y^3 - z^3 = 3(x+y)(y+z)(z+x).

Kiểm tra lại (thử x=y=z=1x=y=z=1): vế trái =33−1−1−1=24= 3^3 - 1 - 1 - 1 = 24; vế phải =3⋅2⋅2⋅2=24= 3\cdot 2\cdot 2\cdot 2 = 24. ✓\checkmark

Vậy:

(x+y+z)3−x3−y3−z3=3(x+y)(y+z)(z+x).(x + y + z)^3 - x^3 - y^3 - z^3 = 3(x+y)(y+z)(z+x).

Đáp số

(x+1)(x−5)(x2−2)(x+1)(x-5)(x^2-2)3(x+y)(y+z)(z+x)3(x+y)(y+z)(z+x)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.