Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Thực hành 2 trang 84 SGK Toán 12

Bài. Tính gần đúng tích phân   Đã kiểm chéo

Đề bài

Sử dụng phương pháp hình thang, tính gần đúng ∫12exx dx\int_{1}^{2} \frac{e^x}{x}\,dx với độ chính xác 0,01.

Lời giải

Công thức hình thang. Chia đoạn [a;b][a;b] thành nn đoạn con bằng nhau bởi các điểm chia x0=a, x1, …, xn=bx_0=a,\ x_1,\ \dots,\ x_n=b với độ dài mỗi đoạn h=b−anh=\dfrac{b-a}{n}. Khi đó
∫abf(x) dx≈Tn=h2[f(x0)+2f(x1)+2f(x2)+⋯+2f(xn−1)+f(xn)].\int_a^b f(x)\,dx\approx T_n=\frac{h}{2}\big[f(x_0)+2f(x_1)+2f(x_2)+\cdots+2f(x_{n-1})+f(x_n)\big].
Sai số của phương pháp được đánh giá bởi
∣∫abf(x) dx−Tn∣≤(b−a)312n2 M,M=max⁡[a;b]∣f′′(x)∣.\left|\int_a^b f(x)\,dx-T_n\right|\le\frac{(b-a)^3}{12n^2}\,M,\quad M=\max_{[a;b]}\big|f''(x)\big|.

Bước 1. Tìm MM và chọn nn. Ở đây f(x)=exxf(x)=\dfrac{e^x}{x}, a=1, b=2a=1,\ b=2, nên b−a=1b-a=1.

Ta có
f′(x)=ex(x−1)x2,f′′(x)=ex (x2−2x+2)x3.f'(x)=\frac{e^x(x-1)}{x^2},\qquad f''(x)=\frac{e^x\,(x^2-2x+2)}{x^3}.
Trên [1;2][1;2] tử số ex(x2−2x+2)=ex[(x−1)2+1]>0e^x(x^2-2x+2)=e^x\big[(x-1)^2+1\big]>0 và x3>0x^3>0 nên f′′(x)>0f''(x)>0. So sánh các giá trị:
f′′(1)=e≈2,72;f′′(1,5)≈1,66;f′′(2)=e24≈1,85.f''(1)=e\approx 2,72;\quad f''(1,5)\approx 1,66;\quad f''(2)=\frac{e^2}{4}\approx 1,85.
Giá trị lớn nhất đạt tại x=1x=1, do đó
M=max⁡[1;2]∣f′′(x)∣=f′′(1)=e≈2,72.M=\max_{[1;2]}|f''(x)|=f''(1)=e\approx 2,72.

Để đạt độ chính xác 0,010,01 ta cần
(b−a)312n2 M=e12n2≤0,01 ⟺ n2≥e0,12≈22,65 ⟺ n≥4,76.\frac{(b-a)^3}{12n^2}\,M=\frac{e}{12n^2}\le 0,01\ \Longleftrightarrow\ n^2\ge\frac{e}{0,12}\approx 22,65\ \Longleftrightarrow\ n\ge 4,76.
Chọn n=5n=5, khi đó h=2−15=0,2h=\dfrac{2-1}{5}=0,2 và sai số ≤e12⋅25≈0,009<0,01\le\dfrac{e}{12\cdot 25}\approx 0,009<0,01 (thoả mãn).

Bước 2. Lập bảng giá trị (làm tròn đến 4 chữ số thập phân), với f(x)=exxf(x)=\dfrac{e^x}{x}:

| xix_i | 11 | 1,21,2 | 1,41,4 | 1,61,6 | 1,81,8 | 22 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| f(xi)f(x_i) | 2,71832,7183 | 2,76682,7668 | 2,89662,8966 | 3,09563,0956 | 3,36093,3609 | 3,69453,6945 |

Bước 3. Áp dụng công thức hình thang với h=0,2h=0,2:
T5=0,22[f(1)+f(2)+2(f(1,2)+f(1,4)+f(1,6)+f(1,8))].T_5=\frac{0,2}{2}\Big[f(1)+f(2)+2\big(f(1,2)+f(1,4)+f(1,6)+f(1,8)\big)\Big].
Tổng các giá trị trong ngoặc:
f(1,2)+f(1,4)+f(1,6)+f(1,8)=2,7668+2,8966+3,0956+3,3609=12,1199,f(1,2)+f(1,4)+f(1,6)+f(1,8)=2,7668+2,8966+3,0956+3,3609=12,1199,
f(1)+f(2)=2,7183+3,6945=6,4128.f(1)+f(2)=2,7183+3,6945=6,4128.
Suy ra
T5=0,1[6,4128+2⋅12,1199]=0,1⋅30,6526=3,0653.T_5=0,1\big[6,4128+2\cdot 12,1199\big]=0,1\cdot 30,6526=3,0653.

Bước 4. Kết luận và kiểm tra. Vậy
∫12exx dx≈3,07(với độ chính xác 0,01).\int_1^2\frac{e^x}{x}\,dx\approx 3,07\quad(\text{với độ chính xác }0,01).
Kiểm tra: giá trị "đúng" của tích phân xấp xỉ 3,0593,059; sai số ∣3,0653−3,059∣≈0,006<0,01|3,0653-3,059|\approx 0,006<0,01, phù hợp với đánh giá sai số ở trên.

Đáp số

≈ 3,07

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.