Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Vận dụng trang 74 SGK Toán 12

Bài 19. Công thức xác suất toàn phần và công thức Bayes   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hình dạng hạt của đậu Hà Lan có hai kiểu hình: hạt trơn và hạt nhăn, có hai gene ứng với hai kiểu hình này là gene trội B và gene lặn b.
Khi cho lai hai cây đậu Hà Lan, cây con lấy ngẫu nhiên một cách độc lập một gene từ cây bố và một gene từ cây mẹ để hình thành một cặp gene. Giả sử cây bố và cây mẹ được chọn ngẫu nhiên từ một quần thể các cây đậu Hà Lan, ở đó tỉ lệ cây mang kiểu gene bb, Bb tương ứng là 40% và 60%. Tính xác suất để cây con có kiểu gene bb.

Lời giải

Phân tích. Cây con nhận một gene từ cây bố và một gene từ cây mẹ một cách độc lập. Cây con có kiểu gene bbbb khi và chỉ khi nó nhận gene bb từ cây bố và nhận gene bb từ cây mẹ.

Vì cây bố và cây mẹ được chọn ngẫu nhiên, độc lập từ cùng một quần thể nên xác suất nhận được gene bb từ cây bố bằng xác suất nhận được gene bb từ cây mẹ. Ta tính xác suất này cho một cây (bố hoặc mẹ) bất kì.

Bước 1: Tính xác suất nhận được gene bb từ một cây.

Xét một cây được chọn ngẫu nhiên. Gọi:
- H1H_1: "cây có kiểu gene bbbb", với P(H1)=40%=0,4P(H_1)=40\%=0{,}4;
- H2H_2: "cây có kiểu gene BbBb", với P(H2)=60%=0,6P(H_2)=60\%=0{,}6.

Hai biến cố H1, H2H_1,\,H_2 lập thành một hệ đầy đủ (quần thể chỉ gồm hai kiểu gene này).

Gọi AA là biến cố "gene lấy từ cây đó là gene bb". Khi đó:
- Nếu cây có kiểu gene bbbb thì chắc chắn lấy được gene bb: P(A∣H1)=1P(A\mid H_1)=1;
- Nếu cây có kiểu gene BbBb thì lấy ngẫu nhiên một trong hai gene nên: P(A∣H2)=12=0,5P(A\mid H_2)=\dfrac{1}{2}=0{,}5.

Theo công thức xác suất toàn phần:
P(A)=P(H1) P(A∣H1)+P(H2) P(A∣H2)=0,4⋅1+0,6⋅0,5=0,4+0,3=0,7.P(A)=P(H_1)\,P(A\mid H_1)+P(H_2)\,P(A\mid H_2)=0{,}4\cdot 1+0{,}6\cdot 0{,}5=0{,}4+0{,}3=0{,}7.

Bước 2: Tính xác suất cây con có kiểu gene bbbb.

Gọi AbA_b là biến cố "nhận gene bb từ cây bố" và AmA_m là biến cố "nhận gene bb từ cây mẹ". Theo Bước 1:
P(Ab)=P(Am)=0,7.P(A_b)=P(A_m)=0{,}7.

Cây con có kiểu gene bbbb là biến cố Ab∩AmA_b\cap A_m. Vì việc chọn cây bố, cây mẹ và việc lấy gene là độc lập nên:
P(bb)=P(Ab)⋅P(Am)=0,7⋅0,7=0,49.P(bb)=P(A_b)\cdot P(A_m)=0{,}7\cdot 0{,}7=0{,}49.

Kiểm tra lại. Xác suất nhận bb từ mỗi cây là 0,70{,}7 (đúng, vì 0,4+0,3=0,70{,}4+0{,}3=0{,}7), hai sự kiện độc lập nên nhân lại: 0,72=0,490{,}7^2=0{,}49. Hợp lí.

Kết luận. Xác suất để cây con có kiểu gene bbbb là 0,490{,}49 (tức 49%49\%).

Đáp số

0,49

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.