Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Hoạt động 2 trang 51 SGK Toán 12

Bài 16. Công thức tính góc trong không gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

Tìm mối quan hệ của góc giữa đường thẳng và mặt phẳng với góc giữa vectơ chỉ phương và vectơ pháp tuyến tương ứng
Trong không gian OxyzOxyz, cho đường thẳng Δ\Delta và mặt phẳng (P)(P). Xét u⃗=(a;b;c)\vec{u} = (a; b; c) là một vectơ chỉ phương của Δ\Delta và n⃗=(A;B;C)\vec{n} = (A; B; C) (với giá Δ′\Delta') là một vectơ pháp tuyến của (P)(P). (H.5.35)
a) Hãy tìm mối quan hệ giữa các góc (Δ,(P))(\Delta, (P)) và (Δ,Δ′)(\Delta, \Delta').

b) Có nhận xét gì về mối quan hệ giữa sin⁡(Δ,Δ′)\sin(\Delta, \Delta') và ∣cos⁡(u⃗,n⃗)∣\left|\cos(\vec{u}, \vec{n})\right|?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 51 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.35: Mặt phẳng (P)(P) nằm ngang. Đường thẳng Δ\Delta (màu xanh) cắt mặt phẳng (P)(P) và có vectơ chỉ phương u⃗\vec{u}. Đường thẳng Δ′\Delta' (màu tím) vuông góc với (P)(P), có vectơ pháp tuyến n⃗\vec{n}, cắt Δ\Delta tại điểm trên mặt phẳng. Góc giữa Δ\Delta và Δ′\Delta' được đánh dấu tại giao điểm.

Lời giải

Phân tích hình 5.35. Đường thẳng Δ′\Delta' vuông góc với mặt phẳng (P)(P) nên Δ′\Delta' chính là đường thẳng có giá song song (hoặc trùng) với vectơ pháp tuyến n⃗\vec{n}; còn Δ\Delta có vectơ chỉ phương u⃗\vec{u}. Gọi φ=(Δ,(P))\varphi = (\Delta, (P)) là góc giữa đường thẳng Δ\Delta và mặt phẳng (P)(P), và ψ=(Δ,Δ′)\psi = (\Delta, \Delta') là góc giữa hai đường thẳng Δ\Delta và Δ′\Delta'.

a) Mối quan hệ giữa (Δ,(P))(\Delta, (P)) và (Δ,Δ′)(\Delta, \Delta').

Vì Δ′⊥(P)\Delta' \perp (P) nên Δ′\Delta' vuông góc với mặt phẳng (P)(P). Xét mặt phẳng chứa hai đường thẳng cắt nhau Δ\Delta và Δ′\Delta': trong mặt phẳng này, Δ′\Delta' vuông góc với (P)(P), còn hình chiếu của Δ\Delta lên (P)(P) tạo với Δ\Delta đúng góc φ=(Δ,(P))\varphi = (\Delta,(P)).

Do Δ′\Delta' và hình chiếu của Δ\Delta trên (P)(P) vuông góc với nhau, hai góc ψ=(Δ,Δ′)\psi = (\Delta,\Delta') và φ=(Δ,(P))\varphi = (\Delta,(P)) là hai góc phụ nhau. Vậy:
(Δ,(P))=90∘−(Δ,Δ′).(\Delta, (P)) = 90^\circ - (\Delta, \Delta').

b) Mối quan hệ giữa sin⁡(Δ,(P))\sin(\Delta,(P)) và ∣cos⁡(u⃗,n⃗)∣\left|\cos(\vec{u},\vec{n})\right|.

Góc giữa hai đường thẳng Δ\Delta và Δ′\Delta' (có các vectơ chỉ phương lần lượt là u⃗\vec{u} và n⃗\vec{n}) luôn không tù, nên theo định nghĩa góc giữa hai đường thẳng:
cos⁡(Δ,Δ′)=∣cos⁡(u⃗,n⃗)∣.\cos(\Delta, \Delta') = \left|\cos(\vec{u}, \vec{n})\right|.

Từ kết quả câu a), (Δ,(P))=90∘−(Δ,Δ′)(\Delta,(P)) = 90^\circ - (\Delta,\Delta'), suy ra:
sin⁡(Δ,(P))=sin⁡(90∘−(Δ,Δ′))=cos⁡(Δ,Δ′).\sin(\Delta,(P)) = \sin\big(90^\circ - (\Delta,\Delta')\big) = \cos(\Delta,\Delta').

Kết hợp hai điều trên:
sin⁡(Δ,(P))=∣cos⁡(u⃗,n⃗)∣=∣aA+bB+cC∣a2+b2+c2 A2+B2+C2.\sin(\Delta,(P)) = \left|\cos(\vec{u}, \vec{n})\right| = \frac{\left|a A + b B + c C\right|}{\sqrt{a^2+b^2+c^2}\,\sqrt{A^2+B^2+C^2}}.

Nhận xét: sin của góc giữa đường thẳng Δ\Delta và mặt phẳng (P)(P) bằng trị tuyệt đối của côsin góc giữa vectơ chỉ phương u⃗\vec{u} và vectơ pháp tuyến n⃗\vec{n}. Đây chính là công thức tính góc giữa đường thẳng và mặt phẳng.

Đáp số

(Δ,(P))=90∘−(Δ,Δ′)(\Delta,(P)) = 90^\circ - (\Delta,\Delta')sin⁡(Δ,(P))=∣cos⁡(u⃗,n⃗)∣=∣aA+bB+cC∣a2+b2+c2 A2+B2+C2\sin(\Delta,(P)) = |\cos(\vec{u},\vec{n})| = \dfrac{|aA+bB+cC|}{\sqrt{a^2+b^2+c^2}\,\sqrt{A^2+B^2+C^2}}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.